Başarı için Stratejiler adlı kitabında J. Maxwel pire örneğini aktarır.Buna göre sirkte pirelerin hepsinin eşit yükseklikte zıplamasını sağlamak için şöyle bir eğitim yöntemi kullanılmaktadır: Pireler önce bir sac üzerine konulur, 30 cm yukaruya da cam konulur. Sac ısıtılınca pireler zıplamaya, zıplayınca da cama çarpmaya başlarlar. Bir süre sonra cam kaldırılıp sac ısıtılınca pirelerin hepsi eşit yüksekliğe (30 cm) zıplayıp durmaya başlarlar.
Doğan Cüceloğlu Köpek balığı örneğini verir: Yapılan bir bilimsel çalışmada bir köpek balığı ile normal bir balık büyük bir akvaryuma konulur ve ikisinin arası cam bölme ile ayrılır. Köpek balığı aç bırakılınca hemen diğer balığa saldırır ancak cam bölmeye çarpar. Defalarca denemesine rağmen sonuç değişmez. Küçük balığı yeme çabası her defasında cam bölme engeline takılan köpek balığı, 28 saat sonra artık “pes" etmiştir. Aradan cam bölme kaldırılır, hatta küçük balık köpek balığının alanına geçer burnunun dibine kadar gelir. Ancak köpek balığı küçük balığı yemez. Bir süre sonrada köpek balığı açlıktan ölür. Köpek balığı başarısızlığı öğrendiği için koşullar değiştiği halde bir daha küçük balığı yemeyi denemedi. Bu duruma öğrenilmiş çaresizlik ya da öğrenilmiş acizlik denir.
Birçoğumuz gündelik hayat yaşıyoruz. Çoğumuz idealist yıllarımızı üniversitede bırakıyoruz. Birçok kişi köpek balığı örneğindeki gibi; “Böyle gelmiş böyle gider" diye düşünüyor. Aslında bu kişilerin yaptığını tırtıllarda yapıyor. Tırtılların birbirini takip ederek yiyecek arama alışkanlıklarını araştıran bir grup bilim adamı bir masanın üzerine bir kavanoz kapağı ve kapağın üzerine de tırtılların en beğendiği yiyeceklerden koydu. Masanın üzerine sürekli kavanozun etrafında dönen yapay bir tırtıl konuldu. Gerçek tırtıllar masanın üzerine bırakılınca her zaman yaptıkları şeyi yaptılar; her biri kendi önündekini takip etmeye başladı. En öndeki tırtıl da önce masanın üzerindeki kapağa yöneldi. Kavanoz kapağına yaklaşınca da kapağın etrafında dönen yapay tırtılın peşine takıldı. Yani tırtıllar geleneksel yiyecek arama stratejilerini uyguladılar. Elektronik yapay tırtıl günlerce kavanozun çevresinde döndü, bizim tırtıllarda tabi ki peşinden gittiler. Tırtıllar azimliydiler, kararlıydılar. Birbirlerine “ha gayret" diyorlardı ancak bir sonuç elde edemiyorlardı. Onlar “annelerinin margarinini kullanma" nın bedelini günlerce aç kalarak ödediler. Birkaç gün sonra bilim adamları açlıktan ölmek üzere olan tırtıllara yiyecek vererek deneyi durdular. Tırtıllar için herşey basitti başlarını kaldırsalar, yiyeceği görecektiler ancak onlar önlerine baktılar ve geleneksel stratejilerini uygula**** öndekini takip ettiler.
Alıntı.
banu