Türk girişimciler bu pazara yabancı değil. Müteahhitlerimiz geçmişte çok sayıda projeye imza attı. Ancak 90'lı yılların sonlarına doğru Libya hükümeti ile bölgede yatırım yapan işadamları arasında büyük sıkıntılar yaşandı. Libya da gerek siyasi ambargolar gerekse de girdiği ekonomik krizler nedeni ile oldukça zor yıllar geçirdi. Ancak ülke son 4 yıldır bu kıskaçlardan kurtulmak amacı ile önemli reformlara imza atmaya başladı. Birçok ticaret örgütüne üye olan, nükleer silah araştırmalarından vazgeçen ve geçtiğimiz yıl ABD’nin terör örgütlerini destekleyen ülkeler listesinden de çıkmayı başaran Libya, yüzünü ise Avrupa’ya döndü. Bu gelişmeler de ülkenin dünya çapında ticaretten aldığı payı artırmaya yetti. Son yıllarda artan petrol ve doğalgaz fiyatları ülkenin gelirini artırırken, yatırımlar da yeniden başladı.
DEVRİMİN 40. YILI
Libya’nın efsanevi lideri Muammer Kaddafi, 1969’da yaptığı devrimin 40’ıncı yılını önümüzdeki yıl kutlamaya hazırlanıyor. Libya lideri bu nedenle ülkenim her yerinde 200 yeni proje başlattı. 2009’da değeri 50 milyar doları bulacak bir bu kadar proje daha başlayacak. Kaddafi’nin bu atağı 2007’de Türk müteahhitlerin yüzünü güldürdü. Türk müteahhitler 5 milyar dolarlık iş alarak yabancı olmadıkları bu pazara dönüş yaptı. Yatırımlar 2008’de de devam ediyor. Ülkedeki yatırım hamlesi sadece inşaat değil diğer tüm alanlarda yeni iş fırsatları sunuyor.
DEĞİŞİM 2005’TE BAŞLADI
TİCARET BAKANI ANVAR: TÜRKLERE KAPIMIZ AÇIK
Libya Ticaret Bakanı Cemal El Envar ile yaptığımız röportaj Libya’daki değişimi resmi ağızdan doğruluyor. Libya ekonomisinin kalkınmakta olduğunun altını çizen El Anvar, ”Libya şirketleri şu anda Arap ülkeleri ve civar ülkelerin ekonomisine benzer güçlü bir ekonomik yapı oluşturmak için serbest ekonomi aracılığıyla ekonomik yatırımlar için yeni pazarlar oluşturmaya çalışıyor” diyen Bakan Envar, şöyle devam ediyor: “Son 10 yıl içerisinde özellikle ambargo kalktıktan sonra Libya bütün alanlarda kapsamlı bir şekilde ileri adımlarla gelişmeyi sürdürmeyi başardı. Şöyle ki; bankacılık ve sigorta alanında, Turizm alanında, genel olarak yatırım alanlarında yatırım projeleri, sanayi alanında, yani kalkınma gözle görünmektedir. Biz yeni hedeflerle Libya’nın kalkınmasına devam edeceğiz. Türkiye’den gelmek isteyen herkese de kapımız sonuna kadar açık.”
LİBYA AFRİKA'YA AÇILAN KAPI
Libya’da görüştüğümüz bir diğer isim ise ülkenin önemli fuarcılık firması Saker Expo’nun Genel Müdürü Ahmet Akkari, Libya’nın Afrika pazarına açılan bir kapı olduğunu söyledi. Akkari, bize şu bilgileri verdi: “Liderimiz Muammer Kaddafi eşliğinde çok sayıda planlarımız ve girişimlerimiz var. Kaddafi, bizi bu konuda bizi teşvik ediyor ve destek veriyor. Devlet ve herkes yatırımlar ve ticaret için yardımcı oluyor. Bizim şirketimiz de yatırımcıları davet etmek için çalışıyor. Özellikle Türkiye’den çok sayıda firmayı davet ettik. Libya olarak farklı sektörlerde uzmanlaşmak istiyoruz. Türkiye’deki ortağımız Senexpo ile Türk firmaların burada ortaklık imkanları bulması için uğraşıyoruz. Libya’da firmaların yatırım yapması için birçok fırsat keşfettik. Afrika da çok fazla fırsat.”
OTOMOTİVDE PATLAMA YAŞANIYOR
Libya’da bir diğer önemli sektör ise otomotiv. 1995–2003 arasındaki 8 yıllık döneminde yaklaşık 60 bin araç ithal eden Libya 2004–2006 arasındaki iki yıllık dönemde toplam 48 bin aracın girişine izin verdi. Bu rakamlar da Libya pazarının sunduğu fırsatı göstermeye yetiyor.
YENİ EV YENİ MOBİLYA DEMEK
Libya’daki konutların önemli bir kısmı harabe görüntüsünde. Ülkenin gelirlerinin artması ile birlikte Libyalılar evini yeniliyor. Bu nedenle Türk müteahhitlik sektörünün en aktif olduğu Libya, hızlı yapılaşma nedeniyle mobilya ve ev tekstili konularında ciddi bir alıcı durumunda. Türkiye ise bölgenin en büyük mobilya üreticisi konumunda. Orta ve büyük ölçekli mobilya şirketleri için Libya pazarı yeni fırsatlar sunuyor.
BAVUL TİCARETİ 100 MİLYON DOLARI BULUYOR
Libya devlet kontrolü altında, önemli oranda petrol gelirlerine dayanan bir ekonomiye sahip. 2010 yılına kadar 30 milyar dolar yabancı sermayeyi ülkeye çekmeyi planlıyor. Libya'dan ham petrol, kimyasal ürünler ve deri ithal eden Türkiye, bu ülkeye başta tekstil ve gıda maddeleri olmak üzere inşaat malzemeleri, beyaz eşya ve elektrikli cihazlar satıyor. Türk mallarının kalite ve fiyat açısından cazip olması nedeniyle özellikle beyaz eşya, tekstil-konfeksiyon ürünleri, mutfak eşyaları, temizlik maddeleri Libya pazarında her zaman alıcı buluyor. Türkiye ile Libya arasında gittikçe önem kazanan ve ağırlıklı tekstil ürünlerini kapsayan bavul ticaretinin ise 80-100 milyon dolar civarında olduğu tahmin ediliyor
ÇÖL VE DENİZ TURİZMİNE YATIRIM BEKLİYOR
Libya, yeni dönemde çöl ve deniz turizminde büyümek istiyor. Ülkenin yüzde 95’inin çöl olması Libya’nın bu hedefe yönelmesini sağlıyor. Ayrıca neredeyse hiç yatırım yapılmamış 2000 kilometreyi bulan bakir bir sahili var. Libya hükümeti bu sahilleri turizme kazandırmak ve 100’e yakın beş yıldızlı otel inşa etmeyi planlıyor. Libya’da ticaretin kendine has kuralları da var. Libya, halen yoğun bürokrasinin hakim olduğu bir ülke. Örneğin; ticaret anlaşmalarının çok sağlam imzalanması gerekiyor.
LİDER SEKÖR MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ
Libya, Türk müteahhitlik sektörünün en aktif olduğu ülkelerden biri. Özellikle yapı malzemeleri konusunda ciddi bir alıcı durumunda olan Libya’da bugüne kadar Türk firmalarının gerçekleştirmiş oldukları projelerin değeri 30 milyar dolara yaklaşıyor. Ülkede faaliyet gösteren müteahhitlik firmalarının sayısı ise 70’i buluyor. 2006 yılında 1.6 milyar dolar olan iş hacmine sahip olan Libya’da 2007 yılında Kaddafi’nin 40. yıl etkinlikleri çerçevesinde 35 milyar dolar, 2008’de ise 25 milyar dolar ayrıldı. 2007'de üstlenilen projelerin ülkelere dağılımına bakıldığında toplam 5 milyar dolarlık iş hacmi ile Türk müteahhit firmalarını ön sırada görüyoruz. Türkiye’yi sırasıyla Rusya, Katar, Türkmenistan ve Kazakistan izliyor.
TARIM VE GIDA SEKTÖRÜ YATIRIMA AÇ
Libya gıda ihtiyacının yüzde 80’inin ithal ediyor. Zaten ülke topraklarının sadece Yüzde 1’lik kısmında tarım yapılabiliyor. Ülkede buğday, fasulye, zeytin, mandalina, portakal ve sebze yetiştirilen ürünler arasında. Ama belirtmekte fayda var. Tarım sektörü yatırım programında öncelikli sektörler arasında yer alıyor. Özellikle Libya hükümeti bu konuda girişimcilere ciddi olanaklar sağlıyor.
GENİŞ PAZAR İMKÂNI VAR VAR
Libya; Nijer, Çad, Sudan, Tunus, Cezayir ve Mısır’la birlikte 150 milyon nüfuslu bir pazara hitap ediyor. Afrika birliğinin ilk adımı olarak bilinen ve kısa adı SIN-SAD olan birlik sayesinde geniş bir coğrafyaya gümrüksüz ticaret olanağı sunan Libya, aynı zamanda Afrika ile Avrupa ticareti arasında köprü görevi üstleniyor.
LİBYA’DA İŞ YAPAN TÜRK FİRMALARI
Dardanel, Libya'da özelleştirmeden aldığı balık fabrikası ile 2005 yılı Eylül ayı başından itibaren üretime başladı ve ilk etapta yıllık 40 bin ton balık üretilmesini ve bu ürünlerinin Libya pazarında satılmasını hedefliyor. Fabrikanın yüzde 78'i Dardanel'e, yüzde 22'si ise Libyalı bir işadamına ait. Dardanel’in Libya'daki ikinci fabrikası da yılbaşından sonra üretime girecek. Libya’da İstikbal’in de bir mağazası bulunuyor. Libya’da şu ana kadar iş yapan Türk taahhüt firmalarından bazıları ise şunlar: Baytur, BTK, Doğuş, Enka, Enerji-Su, Kutlutaş, Libaş, Mesa, Metiş, Gama, Entes, Kare, Mimtaş, Soyak, STFA, Tekser, TML ve Yaşar Özkan.
NELERE DİKKAT ETMELİ
Öncelikle pasaportunuza kimlik bilgilerinizin Arapça tercümesini yapmanız gerekiyor.
1. Otelinizi mutlaka ülkeye gitmeden ayarlayın, çünkü yer bulmak neredeyse imkansız.
2. Libya’nın başkenti Trablus’da büyük bir trafik keşmekeşliği yaşanıyor. Randevunuza geç kalmamak için yola mutlaka erken çıkın.
3. Libya’nın çok az yerinde trafik işaretleri ve ışıkları var. Trafikte ise isteyen istediği yerden gidebiliyor. Bu nedenle araç kiralamak yerine oldukça ucuza hizmet veren taksileri kullanmak ve ona güvenmek en mantıklısı.
4. Havaalanı başta olmak üzere neredeyse hiçbir İngilizce uyarı yer almıyor.
5. Libyalılar oldukça samimi ve dost canlısı. Türkiye’yi de oldukça seviyor. Resmi diyalogları sevmiyorlar. Bu nedenle ticari ilişkilerinizde faks, internet gibi iletişim araçları yerine bizzat görüşmeler ya da telefon ile konuşma işinizin çok daha kolay sonuçlanmasını sağlayabilir.
6. Alkol konusunda Libya yönetimi çok hassas ve alkol ülkede yasak. Yani almak satmak bulundurmak ve içmek kötü sonuçlar doğurabilir.
7. e ekonomi anlamında hızlı bir gelişme gösterirken özellikle basın özgürlüğü konusunda çok katı kuralları var. Fotoğraf çekmenin dahi yasak olduğu ülkede, istihbarat görevlileri her zaman etrafınız da oluyor. Yetkililer ile röportaj yapmak ise uzun süren uğraşlar sonucu gerçekleşiyor.
NE SATIYORUZ?
-Makarna, hububat, tahılgiller.
-Demir çelik, eşya.
-Hazır giyim, tekstil.
-Hayvansal ve bitkisel yağlar.
-Elektrikli makinelar,
-Plastik eşya.
-Kıymetli taşlar, altın mücevherat.
NE ALIYORUZ?
-Mineral yakıtlar
-Gübreler
-Plastikler
-Metal cevherleri
-Organik kimyasallar
-İşlenmemiş deri.
-Yün
FUARLAR
Senexpo Fuarcılık 2008 yılında Libya’da kapı, pencere, tarım gıda, ambalaj, mobilya ve makine sektörlerinde fuarlar gerçekleştirecek.
WINDOORSIDE 2008
KAPI, PENCERE VE CEPHE SİSTEMLERİ FUARI
LBYA /TRABLUS
13-16 EKİM 2008
MobTex 2008
MOBİLYA, MOBİLYA YAN SANAYİ VE EV TEKSTİLİ FUARI
LİBYA / TRİPOLİ
13 – 16 EKİM 2008
LİBYA HOME & HOUSEWARE SHOW 2008
ZÜCCACİYE VE HEDİYELİK EŞYA FUARI
LİBYA / TRABLUS
13 – 16 EKİM 2008
GIDA, GIDA TEKNOLOJİLERİ, TARIM VE AMBALAJ ENDÜSTRİSİ FUARI
LİBYA / TRABLUS
29 KASIM 03 ARALIK 2008
GENEL MAKİNA VE EKİPMANLARI FUARI
LİBYA / TRABLUS
29 KASIM 03 ARALIK 2008
İSTATİSKİ BİLGİLER
Resmi adı: Libya Büyük Arap Sosyalist Halk Cemahiriyesi.
Başkenti: Trablusgarb (Batı Trablus). Nüfusu 680.000.
Diğer önemli şehirleri: Bingazi, Misrate, Fizan.
Yüzölçümü: 1.775.500 km2
Nüfusu: 5.575.000
Kilometrekare başına düşen insan sayısı: 2.57.
Nüfus artış hızı: Yüzde 2.9.
Coğrafi durumu: Libya kuzeyden Akdeniz, doğudan Mısır, güneydoğudan Sudan, güneyden Çad ve Nijer, batıdan Cezayir ve Tunus ile çevrili.
DIŞ TİCARETTE GEREKLİ OLABİLECEK ADRESLER
T.C Libya Büyükelçiliği
Adres:Shara Zaviya Dahmanı P.O Box 947 Tripoli
Tel: 00 218 21 333 77 17-333 77 32
Faks: 00 218 333 76 86
e-mali: Trablus.be@mfa.gov.tr
Ankara Libya Büyükelçiliği
Adres: Cinnah Cad. No:60 Çankaya/Ankara
Tel: 0 312- 438 11 10-14
Faks: 0 312- 440 38 62
T.C. Tripoli Büyükelçiliği Ticaret Müşavirliği
Adres: Shara Jerab P.O.B 947 Tripoli/Libya
Tel: 00 218 21 60 83 323
Kaynak: Metin Can, Habertürk