Kenya’nın Bölgedeki Önemi ve Altyapısı
Gerek tarihsel olarak, gerek günümüzde Kenya Doğu Afrika’nın finans, iletişim ve lojistik merkezi rolünü üstlenmektedir. Doğu Afrika’nın merkezi konumunda olan Kenya, alt yapı ve üst yapı kurumlarıyla bu kimliğini pekiştirmiştir.
Kenya, altyapısı, eğitim düzeyi, liberal ekonomik sistemi, yabancı sermaye, dış ticaret ve kambiyo rejimleriyle Doğu Afrika bölgesinin en gelişmiş ülkesidir. Nitekim birçok yabancı uluslararası şirketin Doğu Afrika Bölgesi yönetim merkezi Nairobi olmuştur. Kenya’da çok sayıda yabancı yatırımcıdan oluşan, bölgesel düzeyde faaliyet gösteren sağlam bir özel sektör mevcuttur. Öte yandan Kenya’da yaklaşık 300 bin yabancı yaşamaktadır.
Kenya stratejik konumu nedeniyle, Uganda, Ruanda, Burundi, Demokratik Kongo’nun doğusu ve Güney Sudan pazarlarına da giriş noktasıdır. Mombasa Limanı bu bölgelerin hepsine hizmet etmektedir. Ayrıca Kenyalı iş çevreleri bu bölgelerde çok etkindir.
Kenya bu konumu nedeniyle, bölgesel ekonomik entegrasyon süreçlerinin de öncü bir aktörü olmuştur.
Kenya, 1 Temmuz 2010 tarihinde aralarında Gümrük Birliğine giden Tanzanya, Uganda, Ruanda ve Burundi’nin de üyesi olduğu 135 milyon tüketiciye sahip Doğu Afrika Topluluğu’nun en önde gelen ülkesidir. Kenya aynı zamanda 400 milyonluk Doğu ve Güney Afrika Ortak Pazarı (COMESA) üyesidir.
AB’nin Afrika, Karayip ve Pasifik Ülkeleriyle imzaladığı Ortaklık Anlaşmalarına Kenya da dahil olup; tüm sınai ürünler ile sığır eti, süt ve sütlü ürünler, tahıllar, taze ve işlenmiş meyve sebze gibi tarımsal ürünler, Kenya’dan AB pazarına girişte gümrük vergisi indirimi ve kota muafiyeti gibi tercihli ticaret imkanlarından faydalanmaktadır.
Diğer taraftan, Kenya, AGOA (Africa Growth and Opportunity Act) kapsamında tekstil, konfeksiyon, geleneksel el sanatları ürünlerini ABD pazarına gümrük vergisiz olarak ihraç edebilmektedir.
Bunların dışında, Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi (GTS) kapsamında, Kenya’nın çok sayıda sanayi ürünü ABD, Japonya, Kanada, Yeni Zelanda, Avustralya, İsviçre, İsveç, Norveç, Finlandiya, Avusturya gibi gelişmiş ülke pazarlarına tercihli olarak giriş yapabilmekte ayrıca GTS rejimine tabi 3000’den fazla ürün itibariyle de herhangi bir miktar sınırlanması uygulanmamaktadır.
2005 Ocak ayında yürürlüğe giren Yatırımların Korunmasına İlişkin Kanun’a göre; Kenya Hükümeti, yatırımların kolaylaştırılması ve teşviki amacıyla, iş kurmak için gerekli izinlerin alınmasında yatırımcılara her türlü kolaylığı sağlamaktadır.
Yatırımların Korunmasına İlişkin Kanun’a göre; yabancı yatırımcılar ülke dışına karlarının tamamını transfer edebilmektedirler. Hükümetin ihracatı teşvik düzenlemelerinde yerli ve yabancı mal ayrımı yapılmamaktadır. Kenya, üye ülkelerdeki ticari olmayan riskleri garanti eden ve Dünya Bankasına bağlı olarak faaliyet gösteren Çok taraflı Yatırım Garanti Ajansına üyedir.
İhracata Yönelik Üretim Bölgelerinde (Export Processing Zones – EPS) faaliyet gösteren işletmelere; 10 yıllık vergi muafiyeti, bu sürenin bitiminde 10 yıl boyunca sabit oran (%25) üzerinden vergiye tabi olmak, damga vergisi ve KDV muafiyeti, ara malı girdilerinde sınırlamaya gitmeme, belli başlı sanayi düzenlemelerinden ve lisans uygulamasından muafiyet tanınması gibi yatırım teşvikleri sağlanmaktadır.
Öte yandan bu statü yabancı sermaye yatırımı hangi bölgede ve yerde olursa olsun, firmaya yönelik tanınmaktadır.
Dolayısıyla Kenya’yı yalnızca 40 milyonluk bir ülke değil, Doğu Afrika’ninn 135 milyonluk Doğu Afrika gümrük birliğinin kapısı olarak görmek gerekiyor.
Kenya’daki Yatırım ve İş Fırsatları
Müteahhitlik ve İnşaat Sektörü:
Kuzey-Güney Koridoru Projesi: Kuzey-Güney Koridoru geleneksel Durban ve Dar es Salam Koridorlarının birleşmesinden oluşmakta; Güney Afrikanın başta Durban olmak üzere limanlarını Doğu Afrikadaki Dar es Salam limanına bağlamaktadır. Durban Koridorunun ayrıca, Beira, Maputo, Walvis Bay, Benguela ve Lobito koridorlarına da doğrudan bağlantısı bulunmaktadır.
Söz konusu Koridorlar ile Dar es Salam Limanından Merkezi Afrika’ya; Tunduma sınır kapısından ise Tunduma (Tanzanya)-Moyale (Kenya) koridorlarına bağlanılmaktadır. Kuzey Koridoru ise Mombasa Limanını Uganda ve Ruanda yolu ile Demokratik Kongo Comhuriyeti’nin doğusuna bağlamaktadır. Böylece, Doğu ve Güney Afrika arasında fiziki bağlantı sağlanmaktadır.
Kuzey-Güney Koridoru yük hacmi ve değeri bakımından bölgedeki en yoğun koridor olduğundan Ticaret için Yardım pilot programına seçilmiştir. Bölgedeki zayıf kara ve demir yolu altyapısı ile sınır ve limanlarda uzun bekleme süreleri maliyetleri artırmakta ve bölgesel üreticilerin bölgesel ve uluslararası pazarlara girişini engellemektedir.
Dünya Bankası, Afrika Kalkınma Bankası, Avrupa Birliği Komisyonu, Birleşik Krallık, Japonya, Hollanda, Fransa ve Finlandiya’dan oluşan kalkınma ortakları ile Doğu Afrika Topluluğu (EAC), Doğu ve Güney Afrika Ortak Pazarı (COMESA) ve Güney Afrika Kalkınma Topluluğu (SADC), Doğu ve Güney Afrika bölgesinde ticareti kolaylaştırıcı önlemlerin desteklenmesi ile kara - demir yolları ve limanların altyapısının geliştirilmesine 1,3 Milyar ABD Doları katkıda bulunma taahhüdünde bulunmuşlardır.
Ortak girişim ile, Kuzey-Güney Koridoru yaklaşımı altında yolların bakımı ve iyileştirilmesi, motorlu taşıtların dingil ağırlıklarını daha etkili kontrol edecek bir sistemin kurulması, sınır kontrol noktalarındaki beklemelerin azaltılması ve koridor boyunca uzanan demir yolu hattının iyileştirilmesi hedeflenmektedir.
Sınırdan geçişlerin daha hızlı yapılması, liman imkanları ile kara ve demir yollarının geliştirilmesi ile özellikle denize kıyısı olmayan ülkelerdeki üreticilerin ve iş adamlarının mallarını bölgesel ve uluslararası pazarlara daha hızlı ulaştırabilmeleri, böylece ekonomik kalkınma ve yatırımların da ivme kazanması sağlanacaktır.
Planlanan projeler kapsamında 8000 kilometrenin üzerinde yolun bakımı, 600 kilometrelik demiryolu hattının iyileştirilmesi, Dar es Salam limanının alt yapısının geliştirilmesi, kısa ve uzun vadede bölgenin elektrik üretim ve dağıtım kapasitesinin artırılması öngörülmektedir.
Kenya ile Uganda Arasında Ortak Demiryolu Projesi: Kenya’nın liman şehri Mombasa ile Uganda’nın başkenti Kampala’yı birbirine bağlayacak demiryolu hattının maliyetinin 3 Milyar Kenya Şilini’ni (37,5 Milyon ABD Doları) aşacağı tahmin edilmektedir. Sözkonusu hattın Kenya ve Uganda arasındaki ticaret hacmindeki artışa önemli katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
Mombasa Limanı sadece Kenya’nın değil, Uganda, Ruanda, Kongo Demokratik Cumhuriyeti ve Güney Sudan’ın da kalkınmasında stratejik öneme haizdir. Mombasa Limanını daha büyük gemilerin girmesini sağlayacak şekilde genişletme planı gündemdedir, diğer taraftan limanda gerçekleştirilen otomasyon çalışmalarının gümrük işlemlerini kolaylaştırması beklenmektedir.
Lamu Liman Projesi: Kenya Ulaştırma Bakanlığı tarafından, deniz dibini tarama/ıslah etme işi, 100.000 DWTs konteyner kargo, 30.000 DWTs genel kargo ve 100.000 DWTs büyük hacimli kargo gemilerin yanaşacağı limanın inşaası ve bunların alt yapıları (yol, demiryolu bağlantıları, ambar-antrepo, binalar vs.) inşaası planlanmaktadır.
Nairobi Havalimanının Yap-İşlet-Devret Modeli Çerçevesinde Genişletilmesi: Halihazırda yıllık 6 milyon yolcu kapasiteli Nairobi Havalimanının 9 milyonluk kapasiteye çıkarılması yönündeki proje.
Sosyal Konut İnşaatı: Kenya dünya nüfus hızı artışının ve şehirleşme oranın yüksek olduğu ülkelerden biridir. Ülkede her yıl 150.000 yeni sosyal konuda ihtiyaç duyulmaktadır.
Lüks Konut İnşaatı: Sosyal konutların yanısıra özellikle Nairobi ve Mombasa’da lüks konuta olan talep artmaktadır.
İnşaat Malzemeleri: Konut üretiminden dolayı tüm inşaat malzemeleri, briket fabrikası, beton santralleri konusunda yatırım potansiyeli bulunmaktadır.
Düz Cam Üretimi: Ülkede hızla gelişen inşaat sektörünün düz cama yönelik büyük bir talebi mevcuttur, halihazırda yerli üretim talebe cevap verememekte, verilen düz cam siparişlerinin teslimi aylar alabilmektedir.
Enerji Sektörü
Yenilenebilir Enerji (jeotermal, rüzgar ve güneş): Enerji talebi sürekli artan ve tam olarak karşılayamayan ülke bu alanda önemli projeler geliştirmektedir. Özellikle yap-işlet modelleri çerçevesinde somut imtiyazlı projeler mevcuttur.
Ayrıca sondaj makine ve ekipmanları, güneş enerjisi panel sistemleri, jeneratör, trafo, kablo gibi alanlarda büyük talep ve ihracat potansiyeli bulunmaktadır.
Tekstil ve Deri
Ev Tekstili: Ülkenin şehirleşme hızı ile turizm gelirleri ve yatırımlarının artışı ev tekstili talebinde artışa yol açmaktadır.
Deri İşleme Tesisi: Ülkede önemli düzeyde hayvancılık yapıldığından deri sanayi konusunda, özellikle kesimhane ve derinin ilk işlenmesi alanlarında iş imkanları mevcuttur.
Tarım, Hayvancılık Gıda İşleme Sanayi
Mısır ve Ayçiçeği yağı: Ülkede önemli miktarda mısır üretimi ve ihracatı mevcuttur, halihazırda mısır ve ayçiçek yağı tesisi talep edilmektedir.
Çay ve Kahve Paketleme Tesisi: Çok önemli bir çay ve kahve üreticisi olan Kenya, dünya piyasalarına çıkaracak ambalaj ve kalitede üretim yapılmasını hedeflemektedir.
Organik Tarıma dayalı sanayi: Ülkenin iklimi ve verimli toprakları organik tarım açısından potansiyel barındırmaktadır.
Tavuk ve Yumurta Üretim Tesisi: Ülkededeki mevcut üretim talebi karşılayamamaktadır .
Vanilya İşleme Tesisi: Ülkede vanilya üretimi olmasına karşılık işleme tesisleri konusunda yatırıma ihtiyaç vardır.
Mobilyacılık: Ülkede özellikle ev mobilyası ve mutfak sistemleri üretimi yapacak küçük-orta ölçekli işletmelere ihtiyaç duyulmaktadır.
İlaç ve Eczacılık Ürünleri
Tıbbi Malzeme, İlaç ve Hijyenik Ürünler: Temel ilaçlar, eczacılık ürünleri, tibbi malzeme konusunda ihracat imkanları mevcuttur.
Ekmek ve Pasta Fırını
Ülkede ekmek ve pasta fırınlarına ihtiyaç duyulmaktadır.
Restoran Kurulması
Henüz 2 tane Türk restoranı kurulmasına karşılık, ülkede üst kesimlere hitap edecek Türk restoranı için iş imkanı mevcuttur.
Kenya’ya Yönelik Proje Kredi Programları ve Önemli Projeler
Dünya Bankası, Afrika Kalkınma Bankası, Avrupa Birliği Komisyonu, İngiltere, Japonya, Hollanda, Fransa ve Finlandiya’dan oluşan kalkınma ortakları ile Doğu Afrika Topluluğu (EAC), Doğu ve Güney Afrika Ortak Pazarı (COMESA) ve Güney Afrika Kalkınma Topluluğunun (SADC) Doğu ve Güney Afrika bölgesinde ticareti kolaylaştırıcı önlemlerin desteklenmesi ile kara - demir yolları ve limanların altyapısının geliştirilmesine 1,3 Milyar ABD Doları katkıda bulunacaktır.
Kuzey-Güney Koridorundaki projelere Dünya Bankasının 500 Milyon ABD Doları, Avrupa Birliği Komisyonunun da 150 Milyon ABD Doları tahsis edeceği öğrenilmiştir. Ayrıca, Dünya Bankası söz konusu Koridoru belirgin biçimde tamamlayıcı nitelikteki projeler için de ilave 500 Milyon ABD Doları katkıda bulunacaktır. Afrika Kalkınma Bankası Kuzey-Güney Koridorundaki projeler için 380 Milyon ABD Doları, Kuzey-Güney Koridorunu tamamlayıcı nitelikte olan ve denize alternatif çıkış sağlayan Ncala Koridorundaki projeler için ise 160 Milyon ABD Doları değerinde finansman sağlayacaktır.
Çin, başta altyapı yatırımları konusunda sağladığı uzun vadeli krediler nedeniyle pazardaki en önemli aktör haline gelmiştir, ayrıca Kenya’nın Lamu bölgesine, Kenya’nın kuzeydoğusundaki şehirlerin yanı sıra Etiyopya ve Güney Sudan’a hizmet verecek yaklaşık 3,5 milyar ABD Doları değerinde bir liman inşa edilmesi hususunda finansman ve proje desteği sağlayacaktır.
Hindistan son dönemde, Kenya’da başta çimento olmak üzere petrol rafineri projelerinde ve gayrimenkul alanında önemli yatırımlar yapmaktadır.
Öneriler:
Halihazırda Türk ürünü kalitesi ve imajı Kenya’da oldukça pozitiftir. Sözkonusu imajı korumak, yapılan yatırımların karşılığını almak ve ihracat miktarlarını artırmak açısından önem teşkil etmektedir.
Özellikle Nairobi ve Mombasa’da alım gücü yüksek bir tüketici grubu mevcuttur. Yapılacak faaliyetlerin devamlılığı açısından kalite ve markanın ön plana çıkması önem arz etmektedir.
Kaynak: http://www.washington.emb.mfa.gov.tr/images/localcache/1/4e1d1d1d-f7ac-46e2-b2ac-22dfcf95213e.doc
Sağlıcakla kalın...