2007 yılı kayıp bir yıl oldu. Şimdi gündemde yeni yılın nasıl geçeceği sorusu var. Yine kayıp bir yıl mı yaşayacağız? Yoksa kaybedilen trendlere geri dönüp, yılı iyi bir ekonomi performansı ile mi tamamlayacağız?
Bir 2008 yılı değerlendirmesi yapmamız gerekiyor anlayacağınız. Yazıya sorularla başladık.
2008 yılının en azından bu açıdan özellikli bir yıl olacağını söyleyebilirim. Bu yıl ortalıkta uçuşan çok sayıda soru olacak ama yılın büyük bir kısmında bu sorulara tek ve tatmin edici cevap bulmak pek mümkün olmayacak.
Nedeni basit. Yeni yıl tam bir belirsizlikler yumağı olarak başladı. Bu yumağın nasıl ve ne yönde çözüleceğini de henüz bilmiyoruz. Ekonomik gidişatı etkileyecek iki karar alanında, yani hem içeride hem de dışarıda, aynı anda yönsüzleşme ve performans kaybı var. İkili yönsüzleşme belirsizliği yoğunlaştırıyor. Son eğilimler koyulaşan belirsizliğin yılın önemli bir kısmında devam edebileceğini gösteriyor.
* * *
Belirsizlik yoğunlaştı diye önümüzü görme çabasından vazgeçemeyiz kuşkusuz. Bu gibi ortamlarda, olayı biraz daha karmaşık hale getirme pahasına, önümüzü alternatif senaryolarla görmeye çalışırız. 2008'in encamını da senaryolar yardımıyla anlamaya çalışmamızın daha doğru olacağını düşünüyorum.
Ancak, yeni yılın bu açıdan da sorunları var. Ekonomiyi etkileyen iç ve dış etkenler olduğunu biliyoruz. Dolayısıyla anlamlı bir senaryonun bu etkenleri kavrayacak biçimde, iki ana eksen üzerine inşa edilmesi gerekir. Bu eksenlerden birisi daha kolayca kestirilebilecek bir konumda olunca, senaryonun sadece öteki eksene yaslanarak kurulması mümkündür ve bu işi epeyce kolaylaştırır.
Örneğin, geçtiğimiz birkaç yılda dünya ekonomisinde bir genişleme konjonktürü yaşanıyordu. Bu eğilimin değişebileceğine ilişkin herhangi bir emare de yoktu. Dolayısıyla, dışarıdan bize gelebilecek etkileri kestirmek görece kolaydı. Bu durumda değerlendirmeye baz olabilecek senaryoları tek boyutlu olarak, sadece içerideki gelişme olasılıkları üzerine inşa etmek yeterli olabiliyordu.
Tersine, dünya ekonomisinin büyüme ivmesini kaybettiği, büyük ölçüde istikrarsızlaştığı ve belirsizlik ihraç etmeye başladığı bir ortamda içeride güçlü ekonomik trendler ve bunları korumaya odaklanmış bir ekonomi yönetimi olsa, geleceği sadece dışarıdaki gelişme olsılıkları üzerine inşa edilmiş bir senaryo ile okumak mümkün olabilirdi.
2008 yılı başında bu iki kolaylığın da söz konusu olmadığını kabul etmemiz gerekiyor. ABD'de üreyen yavaşlama ivmesi ile birlikte dünya ekonomisinde konjonktürün ters dönmesi, ucu resesyona varabilecek yeni bir sürecin devreye girmesi ve istikrarsızlığın yoğunlaşması olasılığı var. Dünya ekonomisinde farklı gelişme dinamiklerinin dikkate alınmasını gerektiren bir ortamın yeşerdiği anlamına gelir bu.
Dışarıda bu gelişmeler yaşanırken içeride de büyüme ivmesinin kaybedildiğini, istikrar arayışının sekteye uğradığını, ekonomi yönetiminin de odağını yitirip dağınık bir görüntü vermeye başladığını biliyoruz. Bu da içerideki gelişmelerin farklı yönelimler sergileyebileceği anlamına gelir.
* * *
Bu durumda 2008 yılını farklı iç ve dış gelişme olasılıklarının belirleyeceği senaryolara göre değerlendirmemiz gerekiyor.
Dört farklı seçenek olduğu söylenebilir. Dışarıdaki bozulmanın kontrol altına alındığını ama içerideki politika uyuşukluğunun devam ettiğini varsayan senaryo bunlardan birisidir. Bu durumda 2008 en iyi ihtimalle 2007 yılı gibi olur. Yani 2008'i kayıp yıl olarak kaydederiz.
İkinci seçenek dışarıdaki bozulma sürerken içeride yeni bir iktisat politikası dinamizmi ile ekonominin mevcut rayında tutulması olasılığıdır. Bu durumda darbe alırız ama yıkılmayız.
Üçüncü senaryo dışarıda görünür bir toparlanma yaşanırken içeride de ekonomiye odaklanmış bir siyasi irade ve etkin bir iktisat politikası uygulamasını öngören senaryodur. Bu durumda 2008 yılı 2002 sonrasının performansına yeniden dönüşün ilk yılı olur.
Son senaryo ise dışarıda durgunluk ve istikrarsızlık derinleşirken içeride de dağınıklığın yaygınlaşıp, odağın iyice kaybedilemesi durumunda söz konusu olur. Bu koşullarda 2008'i ağır hasar kategorisine sokup, sonraki yılların nasıl kurtulabileceğini düşünmek gerekir.
Buyrun size 2008 için dört senaryo. İstediğinizi seçin. Ama makul olun
radikal gazetesi Taner Berksoy 'un yazısı.
İzcen Computer