Yine bence diye başlayayım...
Örneğin 100 liralık bir yatırım yaptınız ve yıl sonunda (tüm masraflar, maaşlar vs düştükten sonra) 50 liralık bir karınız oldu ve diyelim ki bunun 40 lirası sermayedarın, 10 lirası da kar ortağının oldu. Sonuçta ortada 40 liralık sermayedar kar payı, 10 liralık kar ortağı kar payı ve 100 liralık fabrika var.
Püf nokta, fabrikanın yeni değerindedir. Kar elde edene kadar geçen süre içinde 100 liralık yatırımın da yeni bir fiyatı oluşacaktır. (Bunu belirlemek pek kolay olmasa da, şirketlere değer biçen bazı uzmanlar var. marka değerinden tutun da, pazar bilinirliğine kadar birçok faktörü hesaba katan bazı formülleri oluyor bu hesaplayıcıların.) Varsayalım ki sizin tesisin 1 sene sonundaki değeri 150 tl çıkmış olsun.
İşte bu noktada, 150 tl yi sermaye sahibine veren fabrikayı alır.
Veya 150 tl yi fabrikayı geliştirmeye harcayan yeni bir yatırımcı, fabrikanın %50 ortağı olur. (150 liralık fabrika + 150 liralık geliştirme sermayesi = 300 liralık yeni bir yatırım olduğu için, yeni yatırımcının payı %50 oluyor)
Yukarıdaki kar oranlarınızı örnek alarak alternatifler için ise formüller şöyle olacaktır.
1- Tüm paralar tekrar fabrikanın geliştirilmesine yatırılırsa. (Sermayedarın 40 lirası + kar ortağının 10 lirası + fiyatı 150 lira olarak belirlenmiş fabrika = 200 tl lik yeni yatırım) Kar ortağının hissesi 10/200 yani %5 sermaye ortaklığı olur.
2- Sadece kar ortağının parası fabrikanın geliştirilmesine yatırılırsa. (Kar ortağının 10 lirası + fiyatı 150 lira olan fabrika = 160 tl lik yeni yatırım) Kar ortağının hissesi 10/160 yani %6,25
3- Kar ortağının parası fabrikaya harcanmaz, sermayedarın özel hesabına geçirilse (150 liralık fabrikaya yeni bir değer katılmamış olur. Yatırımın değeri hala 150 tl dir) Kar ortağının hissesi 10/150 yani %6,66
4- Kar ortağı parasını yatırımda veya hisse satınalmada kullanmaz ise, fabrikanın tüm payları sermayedara aittir. Sermayedar, kendi kar payıyla yatırım yapıp yapmamakta serbesttir.
Önemli notlar:
Kar ortağının kar payları veya başkaca gelirleri ile fabrikaya ortak olması için sermaye sahibinin bunu kabul etmesi gerekir. Sermayedarın, yani fabrika sahibinin kimseyi kendine ortak almak gibi bir mecburiyeti yoktur. Ortak almayı kabul etmesi halinde, ihtiyaç duymayacağı kadar yüksek bir oranda ortak almaya da mecbur değildir.
Kar ortağı kişi para yatırarak sermaye ortaklığına geçecek olursa, kar ortaklığı payı eksilmez. Yukarıdaki 1 numaralı örnekten devam edecek olursak hisse satın alan kar ortağının %5 sermaye payı ve %20 kar ortaklığı payı vardır. Ama bu paylar toplanıp da %25 diye hesap edilirse yanlış olur.
Örnek: Bir sonraki sene tekrar 50 lira kar edildiğinde kar ortağı önce %20 olan kar payını alır (10 tl eder), sonra kalan 40 liranın %5'ini alır (bu da 2 tl eder). Böylece aldığı toplam pay 12 tl eder. Eğer %25 diye hesaplansaydı 12,5 tl ederdi ve fazla ödeme yapılmış olurdu.
Şunu da bilmekte fayda var. Kar ortağının payı sabit olmak zorunda değildir. Birçok firma, yıllar geçtikçe azalan oranda kar payı vermeyi daha mantıklı buluyor. Gittikçe büyüyen bir firmanın kar ortaklarına katlanarak artan oranda kar vermeye başlaması yüzünden kar ortakları yıllar geçtikçe daha az çalışmaya başlıyorlar. Bu durum büyüyen firmaların hızla çökmesine yol açar. Her sene kar paylarını düşürüp, yerine hisse almalarını sağlamak, kar ortaklarına yapılacak en güzel hediye olacaktır.