Aynı pazarda, aynı tüketiciye, aynı ürünleri satmaya çalışan sayısız şirket… Yalnızca A tüketim grubuna odaklanan, belirli bölgelerde tanıtım ve pazarlama çalışmasına yönelen markalar… Aynı cadde üzerinde, aynı ürünü satmaya çalışan onlarca mağaza… Fiyat ile rekabet eden, kar marjlarını her gün biraz daha düşüren şirketler… Bunun karşısında her geçen gün daha fazla artan maliyetler… Özellikle büyük şehirlerde çetrefilleşen rekabet koşulları… Böyle bir ortamda, bazı şirketler, iç pazarda, Anadolu tüketicisine yönelerek, niş pazarlar yaratıyor, yatırımlarını da bu bölgelerde yönlendiriyor. Anadolu, ekonomik durgunlukta fırsatları değerlendirmek isteyenler için yeni kapılar açıyor. Bu pazarda, gücünün önemli bir bölümünü Anadolu’dan alan KOBİ’ler için de önemli fırsatlar var.
Düşük Maliyet, Artan Teşvikler
Herşeyden önce, Anadolu’daki yatırım fırsatlarını inceleyelim. Düşük yatırım maliyetleri, şirketlerin Anadolu’ya yönelmelerinin temelinde yatan temel nedenlerden biri. Yatırım arazisini daha ucuza temin ediyor, bina vb. mülkleri daha ucuza satın alabiliyor ya da kiralıyorlar. İşgücü maliyetleri de büyük şehirlere göre önemli farklılıklar gösteriyor. Bunun yanında Anadolu şehirlerinin önemli bir bölümünde yatırımların ve istihdamın önünün açılması için sağlanan çeşitli teşvik ve destekler de önemli bir avantaj… Zira 5084 sayılı Yatırımların ve İstihdamın Teşviki Kanunu, kapsadığı şehirler için vergi ve sigorta primi teşvikleri, enerji destekleri, yatırımlara bedelsiz arsa ve arazi tahsisi olanakları sağlıyor.
Gelişen Bir Pazar
Şirketlerin Anadolu’ya odaklanmalarının bir diğer nedeni, bölgenin hızla değişen pazar yapısı. Zira genç nüfus oranı yüksek olan Anadolu’da eğitim oranı artıyor, tüketim alışkanlıkları gelişiyor. İnternet sayesinde dünya ile iletişim kanalları en ücra köşelere kadar yayılmış durumda. Medyanın etkisiyle, büyükşehirlerdeki yaşama ilgi artıyor, zevk ve tercihler hızla değişiyor, hatta küçük modelleri kuruluyor. Marka bilinci artıyor. Bu yeni profil, yalnızca bireysel tüketici profili için değil, ara ve yarı mamul talep eden KOBİ’ler için de önemli bir potansiyel…
Giyim Markaları Öncü
Anadolu’da ciddi ve dinamik bir pazarın bulunduğunu fark ederek, bu yönde açılım gerçekleştiren şirketlerin başında hazır giyim mağazaları var. Bu mağazalar, gelişen markalaşma bilincini fark ederek, önce şehirlerin en işlek caddelerinde, hemen ardından da alışveriş merkezlerinde (AVM) yaygınlaşmaya başladı. Özellikle Antalya, Aydın, Trabzon, Bursa gibi illerin yanında, Diyarbakır, Gaziantep, Kayseri, Van gibi, bölgelerinin merkezi olarak görülen şehirler, hazır giyim mağazalarının hedef noktaları arasında.
Bunlar arasında en dikkat çekici örnek, hiç şüphesiz Kiğılı. Özellikle son yıllarda istikrarlı ve sistematik bir biçimde Anadolu’nun 40 şehrinde 101 mağaza açan marka, yakın bir gelecekte bu sayıyı 81’e çıkarmayı hedefliyor. Kiğılı gibi Anadolu’da yaygınlaşan, 14 şehirde mağazası bulunan Polo, 2008-2009 planlarında 14 şehri daha hedefliyor. Mudo ve üst gelir gruplarına hitap eden Network de aynı dönemde 9 şehirde mağaza açacak.
AVM’ler Yatırımların Lokomotifi
İlk kez 80’li yılların sonunda, İstanbul’da açılan Galleria ile hayatımıza giren AVM’ler, son birkaç yılda artan bir yoğunlukta alışveriş yaşamının temel alternatifi olmaya başladı. Alışverişle sosyal yaşamı birleştirerek, bir bakıma gözde yaşam merkezleri haline geldiler. Türk Stratejik Araştırmalar Enstitüsü’nün yayınladığı “Türkiye’de Perakende Pazarı ve Alışveriş Merkezleri için Öngörüler 2015” başlıklı rapora göre, 2007’de 226,1 milyar dolar olan perakende harcamalarının yüzde 35’i, yani 77,6 milyar dolarlık kısmı AVM’lerde yapılıyor. Bu noktada son dönemde Anadolu’ya yönelen AVM yatırımlarına da dikkat çekmek gerekiyor. Krea REVAL (Retail Value) Genel Müdürü Maxence Liagre durumu şu şekilde özetliyor: “Bazı illerde, özellikle büyük şehirlerde, alışveriş merkezleri yatırımlarına bakıldığında belli bir doygunluğa ulaştığını görüyoruz. Ancak özellikle Anadolu’daki illerde ihtiyaca yönelik ciddi yatırım potansiyeli görünüyor.”
Bugün itibariyle “AVM haritası” da yatırımların mutlak bir biçimde Anadolu’ya yöneldiğini gösteriyor. Halen İstanbul’da aktif 64, inşaat halinde 47 ve planlanan 42 olmak üzere 153 alışveriş merkezi yatırımı bulunurken, Anadolu’da aktif 135, inşaat halinde 78 ve planlanan 109 olmak üzere 223 alışveriş merkezi yatırımı var. Anadolu’daki AVM patlamasının rasyonel bir noktadan hareket ettiğini ve kendilerinin de Anadolu’ya yönelik çok sayıda AVM projelerinin bulunduğunu söyleyen ECE Türkiye Proje Yönetimi A.Ş. Genel Müdürü Andreas Hohlmann “Anadolu’da nüfusu 500.000’in üzerinde olan şehirler açısından, durum oldukça umut vaat edici” diyor.
AVM’ler Markaları da Anadolu’ya Taşıyor
AVM yatırımları, nihai tüketiciye yönelik üretim yapan neredeyse bütün kategorideki şirketlerin Anadolu politikalarını ciddi bir biçimde etkiliyor. Zira AVM’ler, bulundukları illerde marka bilincine varmış, seçici müşterilerin ilgi odağı oluyor. Bu durum da hazır giyim markalarından, beyaz eşya ve teknoloji marketlerine, kafe zincirlerinden fast foodlara hatta tatlıcılara kadar birçok kategorideki tanınmış markayı, beraberinde Anadolu’ya çekiyor. Örneğin Elazığ’daki Misland Alışveriş Merkezi’nin tamamı açıldığında Kiğılı, İpekyol, Burger King, AFM Bowling, Colins-Loft, Rodi Jeans, Playland Çocuk Eğlence, Sultan Ahmet Köftecisi, Tatlıcı Tombak gibi markalar da yerini alacak. Perakendeciliği, nihai tüketiciye ürünlerin ulaştırılması olarak ele aldığımızda, ortaya devasa bir ekonomik büyüklük çıkıyor. Nitekim alışveriş Merkezleri Derneği (AMPD) verilerine göre, Türkiye’de enerji, eğitim ve sağlıktan sonra 4’üncü büyük sektör olan perakendenin 2006 yılı toplam cirosu 136,9 milyar dolarken, 2007’de 150 milyar dolar olarak gerçekleşti. Bu rakamın 2010’a kadar, 199 milyar dolara ulaşması bekleniyor. Bu bağlamda Anadolu, perakende mağazaların pazarlarını büyütmeleri açısından önemli bir değer yaratıyor.
Türkiye Perakendeciler Federasyonu Başkanı Şeref Songör, Türkiye’nin içinde bulunduğu dönem açısından, perakendecilerin yalnızca İstanbul ve Ankara’ya yatırım yapmasının yanlış bir strateji olduğuna dikkat çekiyor. Güngör, bu yılki İstanbul Perakendecilik Konferansı’nda yaptığı konuşmada bu noktaya değinerek, yakın gelecekte İstanbul ve Ankara’nın “hükümdarlığının” biteceğini vurgulamıştı.
Özellikle son yıllarda perakende zincir marketlerinin izledikleri strateji ve yaptıkları yatırımlar da Güngör’ü doğrular nitelikte. Sektörün baş aktörlerinden olan Migros, M, MM, MMM, Tansaş, Şok, Macrocenter ve 5M konseptinden oluşan 1030 mağazanın büyük bölümünü son yıllarda açtı ve bunların büyük bölümünde Anadolu’yu seçti. Migros’un farklı mağazalardan oluşan konsepti, onun küçük ilçelerde bile mağaza açmasına olanak veriyor. Benzer bir aktör olan CarrefourSA, hipermarket, süpermarket ve ucuzluk marketleri sisteminde oluşturduğu mağazalaşma faaliyetinde Anadolu’da önemli bir hareketlilik sergiliyor. CarrefourSA, halen Türkiye’nin 31 ilinde ve Anadolu’nun 16 ilçesinde 470 mağaza ile faaliyet gösteriyor.
Perakende zincir mağazacılığında son yıllarda giderek yükselmeye başlayan Kiler, Uyum vb. örnekler de bir yandan kendi şubelerini açarken, diğer yandan Anadolu’da doğup şubeleşen yerel zincirleri bünyelerine katarak aynı stratejiyi yürütüyor. Özellikle Kiler bu açıdan dikkatleri üzerine çeken bir grup. Kiler son bir yıl içerisinde Adana’da Karıncalar, Edirne’de Güler ve son olarak da Yimpaş’ı bünyesine katarak Anadolu planlarını net bir şekilde ortaya koydu.
TeknoMarketler de Anadolu da
Tıpkı, diğer market zincirlerinde olduğu gibi, teknoloji marketleri de Anadolu’nun önemini kavramış durumda. Nitekim geçmişi çok da fazla olmasa da büyüğünden küçüğüne birçoğu özellikle son birkaç yılda Anadolu’da ciddi bir faaliyet içerisinde. Bu hareket, şirketlerin ekonomik durgunlukta da Anadolu pazarının nimetlerinden yararlandığını gösteriyor. Sektörün önde gelen gruplarından TeknoSA, 2000’de 5 mağaza ile faaliyete geçmişken, bugün 57 şehirde 200’den fazla mağazaya ulaştı. Bu bağlamda Anadolu açılımını en yaygın biçimde yapmış markalardan biri. Anadolu’yu odak alan bir diğer şirket ise Teknolojix. Teknolojix faaliyetinin neredeyse tümünü Anadolu’da yürüten bir zincir. Şirket, öncelikle Konya, Eskişehir, Antalya ve Elazığ’da olmak üzere Anadolu’nun her köşesinde teknoloji ürünlerine kolay bir ulaşım sağlamayı hedefliyor. 2008 sonunda 150, 2009-2010 döneminde ise 300 mağazaya ulaşma hedefi var. Gold Bilgisayar ise Anadolu’ya açılımını franchise sistemi üzerine kuruyor. Bu kapsamda çeşitli şehirlere dağılmış 53 franchise’ı bulunuyor. Sektörün bir diğer önemli ismi olan Bimex de 29 mağazasının 9’unu Anadolu’da açarak, aynı politikayı sürdürüyor.
Otelcilik Sektörünün de Gözdesi
Anadolu’da yayılan bir diğer sektör otelcilik. Bölgenin değişen çehresi, özellikle havayolu ulaşımın yaygınlaşması, gelişen sanayi ve ticaretin yarattığı seyahat yoğunluğu, Anadolu’nun otel potansiyelini artırdı. Yatırım olanakları arayan şirketler için gözde bir Pazar haline geldi. Bütün bu gelişmeler, turistik açıdan giderek fark edilen yöresel özellikler ile de destekleniyor. Anadolu Turizm İşletmecileri Derneği (ATİD) Başkanı Seçim Aydın, Anadolu’nun kültür turizmi, termal tedavi, trekking, SPA ve dağ turizmi açısından gelecek vaat ettiğini ve sektörün bu açılardan da Anadolu’nun potansiyelini fark ettiğini dile getiriyor. Nitekim 2009’da Kayseri, Gaziantep, Şanlıurfa ve Eskişehir gibi Anadolu şehirlerinde Ibis, Novotel, Radison SAS, Dedeman gibi büyük zincirlerin otel açılışlarını göreceğiz. Uzmanlar, çoğunluğu 19 Anadolu şehrinde olmak üzere önümüzdeki yıllarda 274 yeni otel yapılacağını dile getiriyor. Trabzon’da 18, Bursa’da 16 yeni otel için yatırım izni alınmış durumda. Gaziantep ve Çanakkale gibi şehirlerde de önemli bir hareketlilik gözleniyor.
Kaynak: KobiFinans Dergisi 20. Sayı