"Peygamberlik Kompleksi" tam olarak neyi ifade ediyor bilmiyorum.
Ama kibir hakkinda ben de yillar once "Insandaki tanrilasma istegi"nden kaynaklanan bir hastalik oldugunu dusunmustum. Bu yonde bir kac lakirdi etmistim muhtelif ortamlarda.
Gecmiste yasamis, ismini ve hayatini bildigimiz ve gunumuzde yasayan taniyip gordugumuz orneklerle pek cok insanda hukmetme-yonetme, yasatma-oldurme, konusturma-susturma, istetme-reddettirme, yuceltme-asagilama, taktis-hakaret davranis sekilleriyle kibir, hem gorunur hale geliyor hem de ibret alinmasi icin sahnede arz-i endam ediyor.
Elbette her davranis seklinde oldugu gibi bunlarda da olcuyu asmaya basladigi zaman korkulmasi gereken kibir sorunu ortaya cikiyor. Tipki yaptigi herhangi işte, yaptigi işin dogrulugu konusunda kendine guvenmek gerekli ise de nasil ki baskalari tarafindan yumusak bir bicimde elestirildiginde inat ve israrla kendi dusunce ve davranisinin dogru oldugunda israr etmek; Muflis Ateşler Şahı'ının baslangicta topragin atese ustunlugunu kabul edememesine, bunu reddedip kendi ustunlugu ve hakliligini ilan etmesine, bunda kiyamete kadar israr edecegine soz vermesine tipatip benzemiyor mu?
Asiri midir bilmem ama ben bazen 'Bozuk bir saat bile gunde iki kez dogruyu gosterir' dusuncesinin bile kibir icerdigini dusunurum. Insanlarin bir kismini bozuk saate benzetme cur'et'i kendini begenmenin, kibre kapilmanin ortulu bir sekli gibi gelir bana.
Baskalarinin davranislarini begenmemek, onlari yargilamak ve asagilamak kibrin eseri olabilir dedik. Peki yanlislar karsisinda susacak miyiz? Elbette her konuda oldugu gibi bu konuda da olcu; baskalarina zarar veren, onlari maddi ve manevi olarak rencide eden davranislara karsi tepki gostermek kibirden sayilamaz. Mesela bir insan diger insanlara zarar verecek davranislar sergilemesine sebep olmadigi, mutedil bir dusunceyi, ideolojiyi benimseyebilir. Bu inanc veya ideolojinin yanlis oldugunu dusunuyor olabiliriz. Fakat bu kisiyi dusuncesinden dolayi hakir ve kucuk goremeyiz, yargilayamayiz, hakaret edemeyiz. Insanlarin inanc ve davranislari kimseye zarar vermedigi surece size ne kadar marjinal gelirse gelsin elestirilemez bence.
Iste eger birisi insanlari inanc ve ideolojilerinden dolayi tahkir ediyor hakarete varan davranislar sergiliyorsa bu kisiye karsi tavir sergilemek, onu yargilamak hatta mumkunse davranislarini engellemeye calismak kibir sayilmayacaktir. Aksine kibre karsi dogru bir tepki olacaktir.
Cevremizde insanlara dusunce seklinden, savundugu ideolojiden, inancindan, giyinisinden, yaptigi isten, fikirlerinden dolayi hakaret eden insanlar her zaman olacaktir. Kendisinin baskalarina sarfettigi sozlerin ceyregi ona yoneltilse kuplere binecek, kendini kaybedecek, hakaret, iftira ve saldirilarina yenilerini katacak kadar kendini begenmis ve kibirli insanlar her zaman olacaktir. Bunlar ya ellerinde hak etmedikleri bir imkan bulunmasindan
-mesela bu forumda yazi yazma hakki bile bazi insanlara bir numara buyuk gelebilir. Bir kac yazi yazdigi icin kibre kapilabilir-
ya da icinde bulundugu durumda kendini cok ezik ve basarisiz hissetmesinden kaynaklaniyor olabilir. Ne olursa olsun kibirli insanlara karsi elestiren, yargilayan, karsi cikan insan olmak kibirlilik olmaz fikrimce.
Son olarak soylemek istedigim bir insanin kibrini olcmek icin cesitli davranislarinda gordugumuz:
Sozlu ve yazili iletisiminde; hakaret, kucumseme, alay,
Fiili iletisiminde; kaba ve dusuncesiz davranislar,
Erk sahibi oldugunda; yetkiyi kotuye kullanmasi, adam kayirma
Haklardan faydalanirken; yakinlarindan tolerans beklemesi, rusvetle is yaptirmasi, torpilcilik,
Sosyal konumu hakkinda; akrabalarinin sosyal etiketleriyle sosyal konum elde etmeye calismasi,
mihenk tasi olmalidir.
Zann ile yakin zail olmaz. - Mecelle'den