03/02/2011 : 18:47:55
Geleneksel bir ticari işlemin elektronik ortamda yapılabilmesi ve yasal olabilmesi için, yedi unsurun bir arada gerçekleşmesi gerekir.
1. İşlemin elektronik ortamda olmasının benimsenmesi
Yürürlükteki hukuk kuralları ticari işlemlerin elektronik formda yapılmasına izin veriyor mu? İşlemin elektronik ortamda yapılmasında hukuki engeller var mı? Elektronik ortamda yapılan işlem hukuken geçerli bir işlem midir?
Elektronik kayıt ve elektronik imzadan oluşan bir işlemin elektronik formda olması, salt bu nedenle bunların yasallığını ortadan kaldırmamalıdır. Eğer hukuksal açıdan bir işlemin yazılı olması gerekiyor ve elektronik kayıt hukuksal olarak yazılı işlem yerine geçiyor ise ve yine hukuken imza gereği var ve elektronik imza yeterli geliyorsa, yasallık zemini hazır demektir.
Yasallık zemininin olduğu bir yerde hiç bir mahkeme veya merci, bir ticari işlemin sırf elektronik ortamda yapılmasından ötürü geçersiz sayılması gerektiğini iddia edemez. Böyle bir durumda kâğıda yazılı belge ve ıslak imza gereği ortadan kalkar. Çünkü hukuk ticaretin elektronik ortamda yapılıp yapılamayacağını tartışmaz. Ancak elektronik ortamda nasıl yapılacağını belirler [12].
2. Online işlem süreci yasal bir sözleşmenin oluşumunu sağlayabilir mi?
Sözleşme yapmak için online işlem yapılması hukuken geçerli bir sözleşme meydana getirebilir mi? Tüm elektronik işlemler mutlaka bir sözleşme yapılmasını gerektirmez. Fakat sözleşme yapılması gereken hallerde, elektronik ortamda yaratılan sözleşmelerin hukuki geçerliliği nasıl sağlanacaktır? Internet üzerinden bir tıklama ile yapılan bir ticari işlemde, sözleşmenin yapılmış sayılması için bazı gereksinimlerin yerine getirilmesine başlanmıştır. Örneğin, aşağıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurulmalıdır.
a) Belirli bir sözleşmenin varlığı: Birinci olarak müşteri mutlak surette bir sözleşmenin tarafı olacağını bilmelidir. Sözleşme yapılacağını bilmeyen kimseler tarafından yapılan ticari işlemler geçersiz sayılabilir. Çünkü tarafların hukuki iradeleri oluşmamıştır.
Eğer elektronik işlemin yapıldığı sırada, müşteri web sitesinde bulunan ve kaydırma çubukları yardımı ile okunabilecek durumdaki sözleşmeyi inceleyip “kabul ettim” veya “onayladım” butonunu tıklarsa, müşterinin işlemi yaptığı sırada sözleşme yapma iradesinin bulunduğu varsayılır.
b) Sözleşmeyi incelenme olanağı: Müşterinin akdedeceği sözleşmeyi inceleyebilme olanağına sahip olması gerekir. Müşterinin inceleyip incelememesinin bir önemi bulunmamakla birlikte bu olanağın kendisine verilmiş olması aranan bir durumdur. Sözleşme örneğinin web sitesinde bulunması, müşterinin bunun varlığını bildiği ve içeriğinden haberdar olduğu anlamını taşır. Bu olanak gerçekten bir inceleme yapılmasını sağlayabileceği gibi, sözleşmenin kabul ve hatta reddedilebilmesini de sağlamış olur. Müşteri sözleşmeyi incelediğinde koşulları kabul etmeyerek sözleşmeyi onaylamama hakkına sahip olmalıdır. Aksi takdirde, sözleşmenin önceden incelenmesinin bir anlamı kalmayacaktır. Müşteri tarafından sözleşme şartları kabul edilmediği anda işlem herhangi bir taahhüt altında kalmadan, durdurulabilmelidir. Bu koşul sağlanmadan yapılan sözleşmeler yeterli hukuksal zemine sahip olmayacaktır. İşlem, tamamlanıncaya kadar müşterinin sözleşmeyi inceleme olanağının bulunmadığı hallerde, sözleşme geçersiz sayılabilir [12].
c) Sözleşmenin kabul şartlarının belirtilmesi: Bir sözleşmenin oluşturulması için tarafların karşılıklı ve aynı sonuca yönelmiş birbirine uygun irade açıklamasında bulunmaları gerekir. Bu açıklamalardan ilk yapılanına “icap”, ikincisine “kabul” denir. Satıcı, genellikle icap sahibi olarak karşı tarafın kabul etme yol ve yöntemlerini belirleme hakkına sahiptir. Alıcı, kabul eden olarak icap sahibinin koşullarını benimseyebilmesi için satıcının belirlediği “kabul” yol ve yöntemi son derece açık ve anlaşılır olmalıdır. Alıcı hangi davranışının kabul anlamı taşıdığını önceden bilebilmelidir.
“Kabul ediyorum” veya “onaylıyorum” butonlarını tıklamak suretiyle, Internet üzerinde alışveriş yapan kimse için, bu butonların tıklamak suretiyle neler olacağını bilebileceği varsayılır. Kabule ilişkin yol ve yöntemler gösterilmeden yapılan işlemlerde sözleşmenin geçersiz sayılması gerekir [12].
Türk hukukunda sözleşme oluşumu ve elektronik sözleşmeler
Borçlar Kanunu'nun 1. maddesinin 1. fıkrasına göre bir sözleşmenin kurulması için tarafların birbirine uygun olarak karşılıklı irade açıklamasında bulunması gerekir. Sözleşme, karşılıklı iki tarafın bir hukuki sonucu yaratmak üzere birbiriyle uyuşan karşılıklı iradelerini açıklamaları ile oluşan hukuki işlemdir[13].
Elektronik sözleşmeleri ise, tümünün veya bir bölümünün bilgisayar ağları (internet ortamı) aracılığı ile iletişim sağlanarak oluşturulup akdedilen sözleşmeler şeklinde tanımlamak mümkündür [7].
Gerek Borçlar Kanunu'nun anılan maddesinden, gerekse sözleşme tanımından bir sözleşmenin kurulabilmesi için bazı koşulların bir arada olması gerektiği sonucuna ulaşılabilir. Bu koşullar, sözleşmenin tarafları, irade beyanlarının birbirine uygunluğu ve irade beyanlarının karşılıklı olmasıdır [4], [11].
Geleneksel yöntemlerle akdedilen bir sözleşmenin hükümlerini doğurmaya başladığı zaman ile kurulduğu zamanın saptanması bakımından Türk hukukunda, bir arada bulunan kişiler arasında yapılan sözleşmeler (hazırlar arasındaki sözleşmeler) ile bir arada bulunmayan kişiler arasındaki sözleşmeler (hazır olmayanlar arasındaki sözleşmeler) birbirinden farklı hükümlere tabi kılınmıştır. Hazırlar arasında yapılan sözleşmelerde, icabın hemen kabul edilmesi gerekir ve kabul beyanı ile birlikte sözleşme kurulmuş olur ve aynı anda hükümlerini doğurmaya başlar. Hazır olmayanlar arasında yapılan sözleşmelerde ise, icap yapan taraf, makul bir süre boyunca yaptığı icap ile bağlı olacak ve karşı tarafın kabul haberini bekleyecektir. Sözleşme, kabul haberi gönderildiği anda hükümlerini doğurmaya başlar ve kabul haberi icapçıya vardığı anda da kurulmuş olur [11], [7], [6], [8].
Bir ticari sözleşmenin kurulması için yukarıda anılan şartlar e-ticaret için de geçerlidir. Kişinin elektronik bir imza ile göndermiş olduğu sözleşme yapma teklifi icap, muhatabın bu teklife olumlu cevap verdiğini elektronik ortamda iletmesi ise kabuldür. Muhatabın elektronik ortamda gönderdiği kabul açıklamasının icapçıya ulaşması ile ticari bir sözleşme kurulmuş olur. Kabul beyanının muhatap tarafından gönderildiği anda, ticari sözleşme hükümlerini doğurmaya başlar. Ancak, kabul beyanının icapçıya ulaşması ile gönderilme anı arasında pek uzun bir zaman geçmediğinden, kural olarak elektronik ortamda yapılan bir sözleşmenin kurulması anı ile hüküm ve sonuçlarını doğurmaya başladığı an aynıdır [11], [7], [6], [8].
Elektronik ticaretin uluslar arası düzeyde hukuksal bir zemine oturtulması amacıyla Birleşmiş Milletler Uluslararası Ticaret Yasası Komisyonu (UNCITRAL) 16 Aralık 1996 tarihinde hazırladığı model kanun ve 2001 yılında hazırlanan “Elektronik İmzalara İlişkin UNCITRAL Model Kanun Tasarısı” ile ülkelere, örnek alabilecekleri kurallar sunmaktadır.
Model Kanun; hukukî açıdan icap kabul vs gibi tüm irade açıklamalarına ilişkin kavramların dâhil olduğu bir üst kavrama, "veri mesajı" kavramına dayalı olarak kaleme alınmıştır.
Veri mesajı, "elektronik, optik veya benzer araçlarla yaratılan, gönderilen, alınan veya depolanan bilgidir" şeklinde tanımlanmıştır.
Anılan kanun sözleşmenin kurulmasında rolü olan icap ve kabulün, aksi kararlaştırılmadığı sürece, bu veri mesajları ile ifade edilerek; gönderici ve alıcı arasındaki bu irade açıklamalarının hukukî etkisi, geçerliği ve icra edilebilirliğinin, sırf veri mesajı diye inkâr edilmemesi gereğine değinilmiştir.
Mesajın vekil aracılığı ile veya üzerinde uzlaşılan bir yöntem kullanılarak gönderilmesi halinde, göndericiden geldiğinin kabulü ile ilgili varsayımlar da geliştiren Kanun, gönderinin mesajın alındığına ilişkin bir teyit isteminde bulunabilmesini öngörmektedir. Ancak gönderilen bu alındı teyidinin, icabın kabulü anlamına gelip gelmediği Model Kanunda yer almamış, bunu belirleme, bu Model Kanunu örnek alacak olan ülkelerin Borçlar Hukuku çerçevesindeki yaklaşımına bırakılmıştır.
Kanun, veri mesajının ne zaman gönderilip alındığına ilişkin hükümler de içermektedir. Taraflar arasında aksinin kararlaştırılmadığı durumlarda gönderme; verinin, gönderinin kontrolü dışındaki bilgi sistemine girdiği anda gerçekleşmiş sayılacaktır [1].
Alma zamanı ise, aksine bir anlaşmanın olmaması kaydı ile ya alıcının önceden özel olarak belirlediği bilgi sistemine girdiği anda veya böyle bir özel sistem belirlenmemiş ise alıcının genel bilgi sistemine girdiği an olarak vurgulanmaktadır.
Model Kanun; bilgi sisteminin bulunduğu yerin belirleyici olmasını önlemek için (aksi kararlaştırılmadığı sürece), gönderme ve alma yerini; gönderici ve alıcının faaliyetlerini yürüttüğü yer olarak belirtmiştir.
Faaliyet yeri olmayan gönderici ve alıcılar açısından; gönderme ve alma yeri, olağan mesken olarak gösterilmiştir [1].
3. Sözleşme için bütün bilgiler tamamen verilmiş olmalı
Internet üzerinde yapılan sözleşmelerin doğası gereği, çoğu zaman taraflar kiminle irtibat kurduklarını, kiminle anlaşma yaptıklarını ve işlemlerin nasıl cereyan ettiğini tam olarak bilemeyebilir. İşlemin yasal zemin kazanabilmesi için tarafların işlem hakkındaki bütün bilgiye sahip olması gerekir. Tüketiciyi koruma tedbirleri olarak karşımıza çıkan tedbirlerden birisi de tarafların yeterli bilgilendirilmeye sahip olmasıdır. Burada birinci olarak satıcının gerekli tüm bilgileri alıcıya vermiş olması ve ikinci olarak alıcının da elektronik onaylama (kabul) yoluyla iradesini karşı tarafa bildirmiş olması önem taşımaktadır.
Satıcının E-İşlem Bilgileri: Bazı elektronik işlemlerde satıcı ya da işlem ile ilgili bilgilerin ortaya konulması önem taşıyabilir. Online satış işlemlerinde elektronik işlem tamamlanmadan önce, satıcının müşterilerine bu bilgiyi vermesi hukuksal bir gerekliliktir. Örneğin satıcının adı soyadı, ticaret unvanı, adresi vb. bilgiler internette sunulmuş olmalıdır. Satıcının malın veya hizmetin bedelini tahsil etmeden önce bu tür bilgileri alıcıya sunmuş olması gerekir. Satıcıların müşteri hakkında da benzeri bilgileri temin edebilmeleri gerekir.
Alıcının E-İmzalı Kabulü: E-imza aracılığı ile alıcının kabulüne ilişkin bilgileri satıcıya aktarması (1) anlaşmanın yazılı yapılması gereken hallerde veya (2) hizmetin elektronik ortamda sunulacağı hallerde hukuki bir gerekliliktir. Örneğin kamu kurumlarınca bir şirketin aylık olarak posta yoluyla bilgilendirilmesi yükümlülüğü bulunduğunda, bu şirketin müşterilerinden alacağı açık bir irade beyannamesi (e-imza) ile birlikte elektronik ortamda bilgileri müşterilerine aktarması sağlanabilir. Aksi halde şirket bilgilendirmeye kâğıt ortamında devam etmeye mecbur kalacaktır.
Alıcının kabulündeki eksiklikler işlemin iptal edilmesini veya hukuken yok sayılmasını gerektirmez. Bu durumda satıcı tarafından alıcının iradesine ilişkin beyanname kâğıt ortamında veya hukuken geçerli başka bir yol veya yöntemle alınmalıdır [11], [12].
4. İşlem kayıtları taraflarca erişilebilir olmalı
Elektronik işlemlerin hukuken geçerli olabilmeleri için, işlemi oluşturan dokümanların taraflarca kolayca ve istenildiği anda erişilebilir ve kayıt edilebilir olması gerekir. Aksi halde elektronik işlem hukuken geçersiz sayılabilir. Burada bahsedilen erişim yalnızca yazıcıdan çıktı alınması veya internetten indirilmesi anlamında değildir. Ancak bu olanakların müşterilere tanınması yeterli olacaktır.
5. E-imza
Elektronik imza, başka bir elektronik veriye eklenen veya elektronik veriyle mantıksal bağlantısı bulunan ve kimlik doğrulama amacıyla kullanılan elektronik veriyi (EİK, m.3/b) ifade eder.
Bütün işlemler e-imza gerektirmez. Fakat bazen bir işlemin hukuken geçerli olabilmesi için imzalanması gerekir. Örneğin şekil şartına bağlanmış sözleşmeler de mutlak surette imza bulunması gerekmektedir. Şekil koşuluna bağlanmamış sözleşmelerde de bir ispat koşulu olarak imza bulundurulması gerekebilir. Her koşulda e-imzanın bulunması kritik bir sorundur.
Bir elektronik işlemin geçerli olabilmesi için e-imzada aşağıdaki unsurların bulunması gerekir:
1- Bir sembol, ses veya süreç,
2- Elektronik bir kayda ekli olmak,
3- Elektronik kaydın imzalanması amacını taşıyor olmak.
Yukarıdaki koşulları taşıyan e-imza ıslak imza ile aynı hukuki geçerlilik koşullarını barındırmaktadır.
E-imza sanal âlemde yazılan yazıların ve yapılan işlemlerin, kim tarafından yapıldığını ispat eden bilgidir. E-imza asimetrik kripto sistemi ile çalışmakta, çift anahtar kullanmakta ve yüksek bir güvenlik sağlamaktadır. E-imzayı kullanan kullanmadığını, okuyan okumadığını iddia edememektedir.
Türk Hukukunda İmzaya İlişkin Hükümler: Türk hukukunda, imzaya ilişkin hükümler Borçlar Kanunu’nda düzenlenmiş bulunmaktadır. Söz konusu Kanunun 13. maddesinde;
"Tahriri olması icap eden akitlerde, borç deruhte edenlerin imzaları bulunmak lazımdır. Hilafı kanunda yazılı olmadıkça imzalı bir mektup veya aslı borcu üzerine alanlar tarafından imza edilmiş olan telgrafname tahriri şekil makamına kaim olur" hükmü yer almaktadır.
Aynı Kanun'un "İmza" başlıklı 14. maddesinde;
"İmza üzerine borç alan kimsenin el yazısı olmak lazımdır. Güvenli elektronik imza elle atılan imza ile aynı ispat gücünü haizdir.
Başka bir elektronik veriye eklenen veya elektronik veriyle mantıksal bağlantısı bulunan ve kimlik doğrulama amacıyla kullanılan ve elektronik, optik veya benzeri yollarla üretilen, taşınan veya saklanan kayıtlara elektronik imza denir. Elektronik imzanın hukukî ve teknik yönleri ile kullanımına ilişkin esasları düzenlemek üzere Elektronik İmza Kanunu kabul edilmiştir. Bu Kanun, elektronik imzanın hukukî yapısını, elektronik sertifika hizmet sağlayıcılarının faaliyetlerini ve her alanda elektronik imzanın kullanımına ilişkin işlemleri kapsar.
Elektronik İmza Kanunu’na göre güvenli elektronik imza;
a) Münhasıran imza sahibine bağlı olan,
b) Sadece imza sahibinin tasarrufunda bulunan güvenli elektronik imza oluşturma aracı ile oluşturulan,
c) Nitelikli elektronik sertifikaya dayanarak imza sahibinin kimliğinin tespitini sağlayan,
d) İmzalanmış elektronik veride sonradan herhangi bir değişiklik yapılıp yapılmadığının tespitini sağlayan,
Elektronik imzadır (EİK, m.4).
Anılan kanun güvenli elektronik imzanın hukukî sonucu ve uygulama alanını da şu şekilde belirlemiştir:
Güvenli elektronik imza, elle atılan imza ile aynı hukukî sonucu doğurur.
Kanunların resmî şekle veya özel bir merasime tabi tuttuğu hukukî işlemler ile teminat sözleşmeleri güvenli elektronik imza ile gerçekleştirilemez (EİK, m.5).
Kanuna göre güvenli elektronik imza oluşturma araçları:
a) Ürettiği elektronik imza oluşturma verilerinin kendi aralarında bir eşi daha bulunmamasını,
b) Üzerinde kayıtlı olan elektronik imza oluşturma verilerinin araç dışına hiçbir biçimde çıkarılamamasını ve gizliliğini,
c) Üzerinde kayıtlı olan elektronik imza oluşturma verilerinin, üçüncü kişilerce elde edilememesini, kullanılamamasını ve elektronik imzanın sahteciliğe karşı korunmasını,
d) İmzalanacak verinin imza sahibi dışında değiştirilememesini ve bu verinin imza sahibi tarafından imzanın oluşturulmasından önce görülebilmesini,
Sağlayan imza oluşturma araçlarıdır (EİK, m.6).
Güvenli elektronik imza doğrulama araçları;
a) İmzanın doğrulanması için kullanılan verileri, değiştirmeksizin doğrulama yapan kişiye gösteren,
b) İmza doğrulama işlemini güvenilir ve kesin bir biçimde çalıştıran ve doğrulama sonuçlarını değiştirmeksizin doğrulama yapan kişiye gösteren,
c) Gerektiğinde, imzalanmış verinin güvenilir bir biçimde gösterilmesini sağlayan,
d) İmzanın doğrulanması için kullanılan elektronik sertifikanın doğruluğunu ve geçerliliğini güvenilir bir biçimde tespit ederek sonuçlarını değiştirmeksizin doğrulama yapan kişiye gösteren,
e) İmza sahibinin kimliğini değiştirmeksizin doğrulama yapan kişiye gösteren,
f) İmzanın doğrulanması ile ilgili şartlara etki edecek değişikliklerin tespit edilebilmesini sağlayan,
İmza doğrulama araçlarıdır (EİK, m.7).
22.4.1926 tarihli ve 818 sayılı Borçlar Kanununun 14 üncü maddesinin birinci fıkrasına göre güvenli elektronik imza elle atılan imza ile aynı ispat gücünü haizdir. Diğer bir deyişle, güvenli elektronik imza, elle atılan imza ile aynı hukukî sonucu doğurur. Kanunların resmî şekle veya özel bir merasime tabi tuttuğu hukukî işlemler ile teminat sözleşmeleri güvenli elektronik imza ile gerçekleştirilemez.
18.6.1927 tarihli ve 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun 295/A maddesi gereğince, usulüne göre güvenli elektronik imza ile oluşturulan elektronik veriler senet hükmündedir. Bu veriler aksi ispat edilinceye kadar kesin delil sayılırlar.
6. E-İşlem güvenliği
Elektronik işlemin hukuken gereken bütün unsurları taşıması gerekir. Ancak tarafların gerçekten işlemi yapmak konusunda birbirlerine olan güvenlerinin de temin edilmiş olması gerekmektedir. Bütün ticari işlemlerde tarafların birbirine olan karşılıklı güveninin tesis edilmiş olması gerekir. İster elektronik ortamda olsun ister geleneksel yöntemlerle yapılıyor olsun, karşılıklı güven gereklidir. Fakat güven farklı öğelere sahiptir. Bir şirketin ortaklarına güvenmek suretiyle onunla ticaret yapılabilir. Günümüzün e-ticaret ortamında elektronik işlemin de güven vermesi gerekir. İşlemin güvenli olması ne demektir? Elektronik işlemler bilgisayar ortamında ve Internette gerçekleştirildikleri için bunların uygun bir şekilde bir arada çalışabiliyor olmaları da çok önemlidir. Uzaktakilerle bilgisayar ağları kişilerin birbirini görmelerini veya tanımalarını gerektirmeden iş yapabilme olanağı verdiğinden, taraflar birbirlerinin kimler olduğunu bilmeye gereksinim duyarlar. Elektronik kayıt ve belgelerin kolayca çoğaltılıp değiştirilebildiği yerde, elektronik işlemin değişmezliğinin ve geçerliliğinin sağlanması gerekmektedir. Hassas bilgiler depolandığında, bu bilgilerin sağlam ve her an erişilebilir olmasının sağlanması gerekir.
Bir elektronik işlemin güvenli sayılabilmesi için, gerçekliğinin ve doğruluğunun sabit olması gerekir.
E-İşlemin gerçek olması: İnternet tabanlı elektronik işlemlerde tarafların karşı taraftakinin gerçekten kim oldukları bilmeleri gerekir. Bu güven ancak karşı tarafın gerçekten düşünülen kişi olduğunu belirten gerçekliğin sağlanması suretiyle tesis edilebilir. İşlem esnasında karşı tarafın kim olduğuna ilişkin alınan onaylama işlemeleri bu güveni tesis eder.
Bir imza işlemin gerçek olup olmadığını belirler. Bu durum daha çok kağıt ortamındaki sözleşmelerin imzalanması halinde doğru olabilir. Fakat elektronik ortamda atılan imzalar bu güvenliği sağlamakta zayıf kalır. Bu imzayı kimin kullandığı çoğu zaman tam olarak bilinemez. Bu anlamda elektronik imzaların kanunen geçerli bir şekilde kullanılması gerekir. Kanunen geçerli bir imza elektronik işleme meşruiyet kazandıracaktır.
E-İşlemin doğru olması: İşlemin doğru olması onun başkalarınca değiştirilemeyeceği ve yok edilemeyeceği konusundaki güvenin tesis edildiği anlamını taşır. Tarafların birbirine gönderdikleri bilginin her iki tarafın iradesine uygun olduğu anlamını taşır. Gönderilmesi aktedilen bilginin tam ve eksiksiz olarak gönderildiğini temin eder. Taraflar gönderinin doğruluğundan emin olmalıdırlar.
7. E-İşlemin Kayıt Altına Alınması
Bütün işlemlerin yasallığını sağlayan en önemli unsur onların kayıt altına alınmasıdır. Bir itiraz vukuunda, elektronik işlemler ve elektronik sözleşmenin ortaya konulabilmesi çok önemlidir. Bankacılık, sigortacılık gibi alanlarda kayıt tutulması bir hukuki zorunluluktur. Hatta mali açıdan mükelleflerin kayıtlarını ister elektronik ister kâğıt ortamında tutmaları zorunluluğu bulunmaktadır.
Kayıtların kâğıt ortamında saklanması esas olmakla beraber elektronik ortamda saklama aşağıdaki unsurları içerecekse hukuken geçerli bir saklama olarak kabul edilebilir:
1-Elektronik kayıttaki bilgiyi tam olarak içermesi,
2- İstendiğinde tekrar erişilebilir olması.
Yararlanılan Kaynaklar:
[1]. Arıkan, A.S., “Elektronik Ticaret, Hukuk Ve Noterler”, A.Ü. Hukuk Fakültesi- Türkiye Noterler Birliği, "Elektronikteki Gelişmeler ve Hukuk Sempozyumu", Ankara - 26 Ocak 2001.
[2]. Coppel, J., “E-Commerce: Impacts and Policy Challenges”, OECD Economics Department Working Papers, No.252, ECO/WKP, (2000) 25.
[3]. Erdağ, N. ve Batuman, E., Elektronik Ticaret, Arıkan Basım Yayım, İstanbul, 2006.
[4]. ETKK Raporu, “Elektronik Ticarette Sözleşme Oluşumu”, 8 Mayıs 1998 tarihli Dış Ticaret Müsteşarlığı, Elektronik Ticaret Koordinasyon Kurulu, Elektronik Ticaret Hukuk Çalışma Grubu Raporu.
[5]. İngiltere Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, http://www.cabinet-office.gov.uk/innovation/1999/ecommerce
[6]. Kaplan, Y., İnternet Ortamında Fikri Hakların Korunmasına Uygulanacak Hukuk, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2004.
[7]. Kayıhan, Ş. ve Yıldız, H., Elektronik Ticaretin Hukuki ve Vergi Boyutu, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2004.
[8]. Keser Berber, L., İnternet Üzerinden Yapılan İşlemlerde Elektronik Para ve Dijital İmza, Yetkin Yayınları, Ankara, 2002.
[9]. OECD, “Defining and Measuring E-Commerce”, (2001), http://www.oecd.org
[10]. Orta, M., Elektronik İmza ve Uygulaması, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2005.
[11]. Sevinç, E., http://www.ymm.net/e-ticaret/e-imza.html, Ege Yeminli Mali Müşavirlik ve Bağımsız Denetim A.Ş.
[12]. Smedinghoff, T.J., “Online Transactions: The Rules for Ensuring Enforceability in a Global Environment”, The Computer & Internet Lawyer, April 2006 at pp. 6-17.
[13]. Zevkliler, A., Borçlar Hukuku-Özel Borç İlişkileri, Seçkin Yayınları, Ankara, 2004.
1. İşlemin elektronik ortamda olmasının benimsenmesi
Yürürlükteki hukuk kuralları ticari işlemlerin elektronik formda yapılmasına izin veriyor mu? İşlemin elektronik ortamda yapılmasında hukuki engeller var mı? Elektronik ortamda yapılan işlem hukuken geçerli bir işlem midir?
Elektronik kayıt ve elektronik imzadan oluşan bir işlemin elektronik formda olması, salt bu nedenle bunların yasallığını ortadan kaldırmamalıdır. Eğer hukuksal açıdan bir işlemin yazılı olması gerekiyor ve elektronik kayıt hukuksal olarak yazılı işlem yerine geçiyor ise ve yine hukuken imza gereği var ve elektronik imza yeterli geliyorsa, yasallık zemini hazır demektir.
Yasallık zemininin olduğu bir yerde hiç bir mahkeme veya merci, bir ticari işlemin sırf elektronik ortamda yapılmasından ötürü geçersiz sayılması gerektiğini iddia edemez. Böyle bir durumda kâğıda yazılı belge ve ıslak imza gereği ortadan kalkar. Çünkü hukuk ticaretin elektronik ortamda yapılıp yapılamayacağını tartışmaz. Ancak elektronik ortamda nasıl yapılacağını belirler [12].
2. Online işlem süreci yasal bir sözleşmenin oluşumunu sağlayabilir mi?
Sözleşme yapmak için online işlem yapılması hukuken geçerli bir sözleşme meydana getirebilir mi? Tüm elektronik işlemler mutlaka bir sözleşme yapılmasını gerektirmez. Fakat sözleşme yapılması gereken hallerde, elektronik ortamda yaratılan sözleşmelerin hukuki geçerliliği nasıl sağlanacaktır? Internet üzerinden bir tıklama ile yapılan bir ticari işlemde, sözleşmenin yapılmış sayılması için bazı gereksinimlerin yerine getirilmesine başlanmıştır. Örneğin, aşağıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurulmalıdır.
a) Belirli bir sözleşmenin varlığı: Birinci olarak müşteri mutlak surette bir sözleşmenin tarafı olacağını bilmelidir. Sözleşme yapılacağını bilmeyen kimseler tarafından yapılan ticari işlemler geçersiz sayılabilir. Çünkü tarafların hukuki iradeleri oluşmamıştır.
Eğer elektronik işlemin yapıldığı sırada, müşteri web sitesinde bulunan ve kaydırma çubukları yardımı ile okunabilecek durumdaki sözleşmeyi inceleyip “kabul ettim” veya “onayladım” butonunu tıklarsa, müşterinin işlemi yaptığı sırada sözleşme yapma iradesinin bulunduğu varsayılır.
b) Sözleşmeyi incelenme olanağı: Müşterinin akdedeceği sözleşmeyi inceleyebilme olanağına sahip olması gerekir. Müşterinin inceleyip incelememesinin bir önemi bulunmamakla birlikte bu olanağın kendisine verilmiş olması aranan bir durumdur. Sözleşme örneğinin web sitesinde bulunması, müşterinin bunun varlığını bildiği ve içeriğinden haberdar olduğu anlamını taşır. Bu olanak gerçekten bir inceleme yapılmasını sağlayabileceği gibi, sözleşmenin kabul ve hatta reddedilebilmesini de sağlamış olur. Müşteri sözleşmeyi incelediğinde koşulları kabul etmeyerek sözleşmeyi onaylamama hakkına sahip olmalıdır. Aksi takdirde, sözleşmenin önceden incelenmesinin bir anlamı kalmayacaktır. Müşteri tarafından sözleşme şartları kabul edilmediği anda işlem herhangi bir taahhüt altında kalmadan, durdurulabilmelidir. Bu koşul sağlanmadan yapılan sözleşmeler yeterli hukuksal zemine sahip olmayacaktır. İşlem, tamamlanıncaya kadar müşterinin sözleşmeyi inceleme olanağının bulunmadığı hallerde, sözleşme geçersiz sayılabilir [12].
c) Sözleşmenin kabul şartlarının belirtilmesi: Bir sözleşmenin oluşturulması için tarafların karşılıklı ve aynı sonuca yönelmiş birbirine uygun irade açıklamasında bulunmaları gerekir. Bu açıklamalardan ilk yapılanına “icap”, ikincisine “kabul” denir. Satıcı, genellikle icap sahibi olarak karşı tarafın kabul etme yol ve yöntemlerini belirleme hakkına sahiptir. Alıcı, kabul eden olarak icap sahibinin koşullarını benimseyebilmesi için satıcının belirlediği “kabul” yol ve yöntemi son derece açık ve anlaşılır olmalıdır. Alıcı hangi davranışının kabul anlamı taşıdığını önceden bilebilmelidir.
“Kabul ediyorum” veya “onaylıyorum” butonlarını tıklamak suretiyle, Internet üzerinde alışveriş yapan kimse için, bu butonların tıklamak suretiyle neler olacağını bilebileceği varsayılır. Kabule ilişkin yol ve yöntemler gösterilmeden yapılan işlemlerde sözleşmenin geçersiz sayılması gerekir [12].
Türk hukukunda sözleşme oluşumu ve elektronik sözleşmeler
Borçlar Kanunu'nun 1. maddesinin 1. fıkrasına göre bir sözleşmenin kurulması için tarafların birbirine uygun olarak karşılıklı irade açıklamasında bulunması gerekir. Sözleşme, karşılıklı iki tarafın bir hukuki sonucu yaratmak üzere birbiriyle uyuşan karşılıklı iradelerini açıklamaları ile oluşan hukuki işlemdir[13].
Elektronik sözleşmeleri ise, tümünün veya bir bölümünün bilgisayar ağları (internet ortamı) aracılığı ile iletişim sağlanarak oluşturulup akdedilen sözleşmeler şeklinde tanımlamak mümkündür [7].
Gerek Borçlar Kanunu'nun anılan maddesinden, gerekse sözleşme tanımından bir sözleşmenin kurulabilmesi için bazı koşulların bir arada olması gerektiği sonucuna ulaşılabilir. Bu koşullar, sözleşmenin tarafları, irade beyanlarının birbirine uygunluğu ve irade beyanlarının karşılıklı olmasıdır [4], [11].
Geleneksel yöntemlerle akdedilen bir sözleşmenin hükümlerini doğurmaya başladığı zaman ile kurulduğu zamanın saptanması bakımından Türk hukukunda, bir arada bulunan kişiler arasında yapılan sözleşmeler (hazırlar arasındaki sözleşmeler) ile bir arada bulunmayan kişiler arasındaki sözleşmeler (hazır olmayanlar arasındaki sözleşmeler) birbirinden farklı hükümlere tabi kılınmıştır. Hazırlar arasında yapılan sözleşmelerde, icabın hemen kabul edilmesi gerekir ve kabul beyanı ile birlikte sözleşme kurulmuş olur ve aynı anda hükümlerini doğurmaya başlar. Hazır olmayanlar arasında yapılan sözleşmelerde ise, icap yapan taraf, makul bir süre boyunca yaptığı icap ile bağlı olacak ve karşı tarafın kabul haberini bekleyecektir. Sözleşme, kabul haberi gönderildiği anda hükümlerini doğurmaya başlar ve kabul haberi icapçıya vardığı anda da kurulmuş olur [11], [7], [6], [8].
Bir ticari sözleşmenin kurulması için yukarıda anılan şartlar e-ticaret için de geçerlidir. Kişinin elektronik bir imza ile göndermiş olduğu sözleşme yapma teklifi icap, muhatabın bu teklife olumlu cevap verdiğini elektronik ortamda iletmesi ise kabuldür. Muhatabın elektronik ortamda gönderdiği kabul açıklamasının icapçıya ulaşması ile ticari bir sözleşme kurulmuş olur. Kabul beyanının muhatap tarafından gönderildiği anda, ticari sözleşme hükümlerini doğurmaya başlar. Ancak, kabul beyanının icapçıya ulaşması ile gönderilme anı arasında pek uzun bir zaman geçmediğinden, kural olarak elektronik ortamda yapılan bir sözleşmenin kurulması anı ile hüküm ve sonuçlarını doğurmaya başladığı an aynıdır [11], [7], [6], [8].
Elektronik ticaretin uluslar arası düzeyde hukuksal bir zemine oturtulması amacıyla Birleşmiş Milletler Uluslararası Ticaret Yasası Komisyonu (UNCITRAL) 16 Aralık 1996 tarihinde hazırladığı model kanun ve 2001 yılında hazırlanan “Elektronik İmzalara İlişkin UNCITRAL Model Kanun Tasarısı” ile ülkelere, örnek alabilecekleri kurallar sunmaktadır.
Model Kanun; hukukî açıdan icap kabul vs gibi tüm irade açıklamalarına ilişkin kavramların dâhil olduğu bir üst kavrama, "veri mesajı" kavramına dayalı olarak kaleme alınmıştır.
Veri mesajı, "elektronik, optik veya benzer araçlarla yaratılan, gönderilen, alınan veya depolanan bilgidir" şeklinde tanımlanmıştır.
Anılan kanun sözleşmenin kurulmasında rolü olan icap ve kabulün, aksi kararlaştırılmadığı sürece, bu veri mesajları ile ifade edilerek; gönderici ve alıcı arasındaki bu irade açıklamalarının hukukî etkisi, geçerliği ve icra edilebilirliğinin, sırf veri mesajı diye inkâr edilmemesi gereğine değinilmiştir.
Mesajın vekil aracılığı ile veya üzerinde uzlaşılan bir yöntem kullanılarak gönderilmesi halinde, göndericiden geldiğinin kabulü ile ilgili varsayımlar da geliştiren Kanun, gönderinin mesajın alındığına ilişkin bir teyit isteminde bulunabilmesini öngörmektedir. Ancak gönderilen bu alındı teyidinin, icabın kabulü anlamına gelip gelmediği Model Kanunda yer almamış, bunu belirleme, bu Model Kanunu örnek alacak olan ülkelerin Borçlar Hukuku çerçevesindeki yaklaşımına bırakılmıştır.
Kanun, veri mesajının ne zaman gönderilip alındığına ilişkin hükümler de içermektedir. Taraflar arasında aksinin kararlaştırılmadığı durumlarda gönderme; verinin, gönderinin kontrolü dışındaki bilgi sistemine girdiği anda gerçekleşmiş sayılacaktır [1].
Alma zamanı ise, aksine bir anlaşmanın olmaması kaydı ile ya alıcının önceden özel olarak belirlediği bilgi sistemine girdiği anda veya böyle bir özel sistem belirlenmemiş ise alıcının genel bilgi sistemine girdiği an olarak vurgulanmaktadır.
Model Kanun; bilgi sisteminin bulunduğu yerin belirleyici olmasını önlemek için (aksi kararlaştırılmadığı sürece), gönderme ve alma yerini; gönderici ve alıcının faaliyetlerini yürüttüğü yer olarak belirtmiştir.
Faaliyet yeri olmayan gönderici ve alıcılar açısından; gönderme ve alma yeri, olağan mesken olarak gösterilmiştir [1].
3. Sözleşme için bütün bilgiler tamamen verilmiş olmalı
Internet üzerinde yapılan sözleşmelerin doğası gereği, çoğu zaman taraflar kiminle irtibat kurduklarını, kiminle anlaşma yaptıklarını ve işlemlerin nasıl cereyan ettiğini tam olarak bilemeyebilir. İşlemin yasal zemin kazanabilmesi için tarafların işlem hakkındaki bütün bilgiye sahip olması gerekir. Tüketiciyi koruma tedbirleri olarak karşımıza çıkan tedbirlerden birisi de tarafların yeterli bilgilendirilmeye sahip olmasıdır. Burada birinci olarak satıcının gerekli tüm bilgileri alıcıya vermiş olması ve ikinci olarak alıcının da elektronik onaylama (kabul) yoluyla iradesini karşı tarafa bildirmiş olması önem taşımaktadır.
Satıcının E-İşlem Bilgileri: Bazı elektronik işlemlerde satıcı ya da işlem ile ilgili bilgilerin ortaya konulması önem taşıyabilir. Online satış işlemlerinde elektronik işlem tamamlanmadan önce, satıcının müşterilerine bu bilgiyi vermesi hukuksal bir gerekliliktir. Örneğin satıcının adı soyadı, ticaret unvanı, adresi vb. bilgiler internette sunulmuş olmalıdır. Satıcının malın veya hizmetin bedelini tahsil etmeden önce bu tür bilgileri alıcıya sunmuş olması gerekir. Satıcıların müşteri hakkında da benzeri bilgileri temin edebilmeleri gerekir.
Alıcının E-İmzalı Kabulü: E-imza aracılığı ile alıcının kabulüne ilişkin bilgileri satıcıya aktarması (1) anlaşmanın yazılı yapılması gereken hallerde veya (2) hizmetin elektronik ortamda sunulacağı hallerde hukuki bir gerekliliktir. Örneğin kamu kurumlarınca bir şirketin aylık olarak posta yoluyla bilgilendirilmesi yükümlülüğü bulunduğunda, bu şirketin müşterilerinden alacağı açık bir irade beyannamesi (e-imza) ile birlikte elektronik ortamda bilgileri müşterilerine aktarması sağlanabilir. Aksi halde şirket bilgilendirmeye kâğıt ortamında devam etmeye mecbur kalacaktır.
Alıcının kabulündeki eksiklikler işlemin iptal edilmesini veya hukuken yok sayılmasını gerektirmez. Bu durumda satıcı tarafından alıcının iradesine ilişkin beyanname kâğıt ortamında veya hukuken geçerli başka bir yol veya yöntemle alınmalıdır [11], [12].
4. İşlem kayıtları taraflarca erişilebilir olmalı
Elektronik işlemlerin hukuken geçerli olabilmeleri için, işlemi oluşturan dokümanların taraflarca kolayca ve istenildiği anda erişilebilir ve kayıt edilebilir olması gerekir. Aksi halde elektronik işlem hukuken geçersiz sayılabilir. Burada bahsedilen erişim yalnızca yazıcıdan çıktı alınması veya internetten indirilmesi anlamında değildir. Ancak bu olanakların müşterilere tanınması yeterli olacaktır.
5. E-imza
Elektronik imza, başka bir elektronik veriye eklenen veya elektronik veriyle mantıksal bağlantısı bulunan ve kimlik doğrulama amacıyla kullanılan elektronik veriyi (EİK, m.3/b) ifade eder.
Bütün işlemler e-imza gerektirmez. Fakat bazen bir işlemin hukuken geçerli olabilmesi için imzalanması gerekir. Örneğin şekil şartına bağlanmış sözleşmeler de mutlak surette imza bulunması gerekmektedir. Şekil koşuluna bağlanmamış sözleşmelerde de bir ispat koşulu olarak imza bulundurulması gerekebilir. Her koşulda e-imzanın bulunması kritik bir sorundur.
Bir elektronik işlemin geçerli olabilmesi için e-imzada aşağıdaki unsurların bulunması gerekir:
1- Bir sembol, ses veya süreç,
2- Elektronik bir kayda ekli olmak,
3- Elektronik kaydın imzalanması amacını taşıyor olmak.
Yukarıdaki koşulları taşıyan e-imza ıslak imza ile aynı hukuki geçerlilik koşullarını barındırmaktadır.
E-imza sanal âlemde yazılan yazıların ve yapılan işlemlerin, kim tarafından yapıldığını ispat eden bilgidir. E-imza asimetrik kripto sistemi ile çalışmakta, çift anahtar kullanmakta ve yüksek bir güvenlik sağlamaktadır. E-imzayı kullanan kullanmadığını, okuyan okumadığını iddia edememektedir.
Türk Hukukunda İmzaya İlişkin Hükümler: Türk hukukunda, imzaya ilişkin hükümler Borçlar Kanunu’nda düzenlenmiş bulunmaktadır. Söz konusu Kanunun 13. maddesinde;
"Tahriri olması icap eden akitlerde, borç deruhte edenlerin imzaları bulunmak lazımdır. Hilafı kanunda yazılı olmadıkça imzalı bir mektup veya aslı borcu üzerine alanlar tarafından imza edilmiş olan telgrafname tahriri şekil makamına kaim olur" hükmü yer almaktadır.
Aynı Kanun'un "İmza" başlıklı 14. maddesinde;
"İmza üzerine borç alan kimsenin el yazısı olmak lazımdır. Güvenli elektronik imza elle atılan imza ile aynı ispat gücünü haizdir.
Başka bir elektronik veriye eklenen veya elektronik veriyle mantıksal bağlantısı bulunan ve kimlik doğrulama amacıyla kullanılan ve elektronik, optik veya benzeri yollarla üretilen, taşınan veya saklanan kayıtlara elektronik imza denir. Elektronik imzanın hukukî ve teknik yönleri ile kullanımına ilişkin esasları düzenlemek üzere Elektronik İmza Kanunu kabul edilmiştir. Bu Kanun, elektronik imzanın hukukî yapısını, elektronik sertifika hizmet sağlayıcılarının faaliyetlerini ve her alanda elektronik imzanın kullanımına ilişkin işlemleri kapsar.
Elektronik İmza Kanunu’na göre güvenli elektronik imza;
a) Münhasıran imza sahibine bağlı olan,
b) Sadece imza sahibinin tasarrufunda bulunan güvenli elektronik imza oluşturma aracı ile oluşturulan,
c) Nitelikli elektronik sertifikaya dayanarak imza sahibinin kimliğinin tespitini sağlayan,
d) İmzalanmış elektronik veride sonradan herhangi bir değişiklik yapılıp yapılmadığının tespitini sağlayan,
Elektronik imzadır (EİK, m.4).
Anılan kanun güvenli elektronik imzanın hukukî sonucu ve uygulama alanını da şu şekilde belirlemiştir:
Güvenli elektronik imza, elle atılan imza ile aynı hukukî sonucu doğurur.
Kanunların resmî şekle veya özel bir merasime tabi tuttuğu hukukî işlemler ile teminat sözleşmeleri güvenli elektronik imza ile gerçekleştirilemez (EİK, m.5).
Kanuna göre güvenli elektronik imza oluşturma araçları:
a) Ürettiği elektronik imza oluşturma verilerinin kendi aralarında bir eşi daha bulunmamasını,
b) Üzerinde kayıtlı olan elektronik imza oluşturma verilerinin araç dışına hiçbir biçimde çıkarılamamasını ve gizliliğini,
c) Üzerinde kayıtlı olan elektronik imza oluşturma verilerinin, üçüncü kişilerce elde edilememesini, kullanılamamasını ve elektronik imzanın sahteciliğe karşı korunmasını,
d) İmzalanacak verinin imza sahibi dışında değiştirilememesini ve bu verinin imza sahibi tarafından imzanın oluşturulmasından önce görülebilmesini,
Sağlayan imza oluşturma araçlarıdır (EİK, m.6).
Güvenli elektronik imza doğrulama araçları;
a) İmzanın doğrulanması için kullanılan verileri, değiştirmeksizin doğrulama yapan kişiye gösteren,
b) İmza doğrulama işlemini güvenilir ve kesin bir biçimde çalıştıran ve doğrulama sonuçlarını değiştirmeksizin doğrulama yapan kişiye gösteren,
c) Gerektiğinde, imzalanmış verinin güvenilir bir biçimde gösterilmesini sağlayan,
d) İmzanın doğrulanması için kullanılan elektronik sertifikanın doğruluğunu ve geçerliliğini güvenilir bir biçimde tespit ederek sonuçlarını değiştirmeksizin doğrulama yapan kişiye gösteren,
e) İmza sahibinin kimliğini değiştirmeksizin doğrulama yapan kişiye gösteren,
f) İmzanın doğrulanması ile ilgili şartlara etki edecek değişikliklerin tespit edilebilmesini sağlayan,
İmza doğrulama araçlarıdır (EİK, m.7).
22.4.1926 tarihli ve 818 sayılı Borçlar Kanununun 14 üncü maddesinin birinci fıkrasına göre güvenli elektronik imza elle atılan imza ile aynı ispat gücünü haizdir. Diğer bir deyişle, güvenli elektronik imza, elle atılan imza ile aynı hukukî sonucu doğurur. Kanunların resmî şekle veya özel bir merasime tabi tuttuğu hukukî işlemler ile teminat sözleşmeleri güvenli elektronik imza ile gerçekleştirilemez.
18.6.1927 tarihli ve 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun 295/A maddesi gereğince, usulüne göre güvenli elektronik imza ile oluşturulan elektronik veriler senet hükmündedir. Bu veriler aksi ispat edilinceye kadar kesin delil sayılırlar.
6. E-İşlem güvenliği
Elektronik işlemin hukuken gereken bütün unsurları taşıması gerekir. Ancak tarafların gerçekten işlemi yapmak konusunda birbirlerine olan güvenlerinin de temin edilmiş olması gerekmektedir. Bütün ticari işlemlerde tarafların birbirine olan karşılıklı güveninin tesis edilmiş olması gerekir. İster elektronik ortamda olsun ister geleneksel yöntemlerle yapılıyor olsun, karşılıklı güven gereklidir. Fakat güven farklı öğelere sahiptir. Bir şirketin ortaklarına güvenmek suretiyle onunla ticaret yapılabilir. Günümüzün e-ticaret ortamında elektronik işlemin de güven vermesi gerekir. İşlemin güvenli olması ne demektir? Elektronik işlemler bilgisayar ortamında ve Internette gerçekleştirildikleri için bunların uygun bir şekilde bir arada çalışabiliyor olmaları da çok önemlidir. Uzaktakilerle bilgisayar ağları kişilerin birbirini görmelerini veya tanımalarını gerektirmeden iş yapabilme olanağı verdiğinden, taraflar birbirlerinin kimler olduğunu bilmeye gereksinim duyarlar. Elektronik kayıt ve belgelerin kolayca çoğaltılıp değiştirilebildiği yerde, elektronik işlemin değişmezliğinin ve geçerliliğinin sağlanması gerekmektedir. Hassas bilgiler depolandığında, bu bilgilerin sağlam ve her an erişilebilir olmasının sağlanması gerekir.
Bir elektronik işlemin güvenli sayılabilmesi için, gerçekliğinin ve doğruluğunun sabit olması gerekir.
E-İşlemin gerçek olması: İnternet tabanlı elektronik işlemlerde tarafların karşı taraftakinin gerçekten kim oldukları bilmeleri gerekir. Bu güven ancak karşı tarafın gerçekten düşünülen kişi olduğunu belirten gerçekliğin sağlanması suretiyle tesis edilebilir. İşlem esnasında karşı tarafın kim olduğuna ilişkin alınan onaylama işlemeleri bu güveni tesis eder.
Bir imza işlemin gerçek olup olmadığını belirler. Bu durum daha çok kağıt ortamındaki sözleşmelerin imzalanması halinde doğru olabilir. Fakat elektronik ortamda atılan imzalar bu güvenliği sağlamakta zayıf kalır. Bu imzayı kimin kullandığı çoğu zaman tam olarak bilinemez. Bu anlamda elektronik imzaların kanunen geçerli bir şekilde kullanılması gerekir. Kanunen geçerli bir imza elektronik işleme meşruiyet kazandıracaktır.
E-İşlemin doğru olması: İşlemin doğru olması onun başkalarınca değiştirilemeyeceği ve yok edilemeyeceği konusundaki güvenin tesis edildiği anlamını taşır. Tarafların birbirine gönderdikleri bilginin her iki tarafın iradesine uygun olduğu anlamını taşır. Gönderilmesi aktedilen bilginin tam ve eksiksiz olarak gönderildiğini temin eder. Taraflar gönderinin doğruluğundan emin olmalıdırlar.
7. E-İşlemin Kayıt Altına Alınması
Bütün işlemlerin yasallığını sağlayan en önemli unsur onların kayıt altına alınmasıdır. Bir itiraz vukuunda, elektronik işlemler ve elektronik sözleşmenin ortaya konulabilmesi çok önemlidir. Bankacılık, sigortacılık gibi alanlarda kayıt tutulması bir hukuki zorunluluktur. Hatta mali açıdan mükelleflerin kayıtlarını ister elektronik ister kâğıt ortamında tutmaları zorunluluğu bulunmaktadır.
Kayıtların kâğıt ortamında saklanması esas olmakla beraber elektronik ortamda saklama aşağıdaki unsurları içerecekse hukuken geçerli bir saklama olarak kabul edilebilir:
1-Elektronik kayıttaki bilgiyi tam olarak içermesi,
2- İstendiğinde tekrar erişilebilir olması.
Yararlanılan Kaynaklar:
[1]. Arıkan, A.S., “Elektronik Ticaret, Hukuk Ve Noterler”, A.Ü. Hukuk Fakültesi- Türkiye Noterler Birliği, "Elektronikteki Gelişmeler ve Hukuk Sempozyumu", Ankara - 26 Ocak 2001.
[2]. Coppel, J., “E-Commerce: Impacts and Policy Challenges”, OECD Economics Department Working Papers, No.252, ECO/WKP, (2000) 25.
[3]. Erdağ, N. ve Batuman, E., Elektronik Ticaret, Arıkan Basım Yayım, İstanbul, 2006.
[4]. ETKK Raporu, “Elektronik Ticarette Sözleşme Oluşumu”, 8 Mayıs 1998 tarihli Dış Ticaret Müsteşarlığı, Elektronik Ticaret Koordinasyon Kurulu, Elektronik Ticaret Hukuk Çalışma Grubu Raporu.
[5]. İngiltere Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, http://www.cabinet-office.gov.uk/innovation/1999/ecommerce
[6]. Kaplan, Y., İnternet Ortamında Fikri Hakların Korunmasına Uygulanacak Hukuk, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2004.
[7]. Kayıhan, Ş. ve Yıldız, H., Elektronik Ticaretin Hukuki ve Vergi Boyutu, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2004.
[8]. Keser Berber, L., İnternet Üzerinden Yapılan İşlemlerde Elektronik Para ve Dijital İmza, Yetkin Yayınları, Ankara, 2002.
[9]. OECD, “Defining and Measuring E-Commerce”, (2001), http://www.oecd.org
[10]. Orta, M., Elektronik İmza ve Uygulaması, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2005.
[11]. Sevinç, E., http://www.ymm.net/e-ticaret/e-imza.html, Ege Yeminli Mali Müşavirlik ve Bağımsız Denetim A.Ş.
[12]. Smedinghoff, T.J., “Online Transactions: The Rules for Ensuring Enforceability in a Global Environment”, The Computer & Internet Lawyer, April 2006 at pp. 6-17.
[13]. Zevkliler, A., Borçlar Hukuku-Özel Borç İlişkileri, Seçkin Yayınları, Ankara, 2004.